ثانيا ، اگر عود به محاصرهء قراباغ و يورش كردن و گرفتن قلعه مصلحت باشد در همين ايام اقدام شود .
ثالثا ، با وجود بودن قلعهء گنجه و شهر در تصرّف روسيه پيش رفته اگر لشكر روس به عزم مقابله بيرون آمدند جنگ روبهرو كرده آنچه از مشية اللّه در پردهء تقدير است به ظهور آيد و اگر روسيه پاى در دامن قلعهدارى كشيدند آنها را محاصره نموده از اردوى خاقان مغفور و از اردوى ايروان جمعيت و امداد آورده كار را به روسيهء گنجه تنگ نموده امر ايشان را به اتمام رسانند و ظاهر و هويدا بود كه كار هريك از اين دو لشكر روس و ايران كه در گنجه جمع شدهاند اختلال پذيرد اغراض دولتى كه به جهت آن اغراض اين جنگ و شورش واقع شده از پيش نخواهد رفت به اين معنى كه اگر در لشكر روس اختلال حاصل آيد ولايتى كه از اسلام گرفتهاند بالمره بىمنازعه به تصرف لشكر ايران قرار خواهد گرفت و راههايى را كه در سنوات سابقهء مصالحه از كوه البرز براى تردد از دشت قبچاق به گرجستان تراشيده و صاف نمودهاند لكزيهء داغستانات به اجتماعى كه حال دارند مسدود كرده بالمرّه اين ولايات از تصرّف دولت روس بيرون خواهد آمد و اگر شكست بر لشكر ايران افتد چون زمستان نزديك است و براى قشلاق لشكر يورتى مشخص نشده و آذوقه جمعآورى ننمودهاند بالمرّه بايد ولاياتى را كه به تصرف آمده گذاشته از آب ارس عبور كرده به ولايت آذربايجان عود نمايند و ليكن اهالى آن بلاد و خبرگيران اين طرف جمعيت لشكر روس را زياده از ده هزار نفر سوار و پياده و توپچى به همه جهت نمىگفتند و آصف الدوله فى الجمله پيش رفت امور نايب السلطنهء مرحوم را به اين سياق كه در اين دو ماه حاصل شده بود طالب نبود و مصلحتى كه در آن وقت صالح بود همان بود كه از اردوى خاقان مغفور لشكرى به محاصرهء قراباغ مأمور شده لشكر نايب السلطنهء مرحوم در محل مناسبى كه براى آب و علف و آذوقه تنگى حاصل نشود در مقابل سردار روس نشسته در چنين وقتى كه غلبه فى الجمله از لشكر ايران محسوس سردار روس بود اغراض دولتى را به ميان آورده به گفتگوى صلح و جنگ پرداخته از كم و كيف لشكر روس اطلاع كامل حاصل آيد و بعد از استحضار از كم و كيف اوضاع روسيه از روى بصيرت بر جنگ و صلح هريك كه مصلحت باشد اقدام شود ولى چون
تاريخ نو ( شامل حوادث دوره قاجاريه ) ( فارسى ) — صفحة 49
مساهمون: عباس إقبال آشتياني
ص٤٩