اين نوع گاو دنبال آمده وسعتى دارد كه به قدر چهار پنج جفت زراعت در ميان قلعه مىشود و در اين مدت مديد سكنهء آنجا اكثر بلكه همه متمول شده آن و به جهت متانت مكان اثر متمولين خارج اموال مرغوبهء خود را آورده در آن قلعه به امنا مىسپارند و از اين تحرير معلوم مىشود كه دو طرف اين قلعه ديوار و برج دارد و دو طرف ديگر احتياج به ساختن برج و ديوار ندارد ، يك طرف منتهاى اين سينهكش است كه به سنگ چسبيده به ديوار محتاج نيست و يك طرف ديگر طرف خزينه درهسى كه آن دره مانند خندق براى اين سينهكشى شده است .
نايب السلطنهء مرحوم در نيمفرسنگى اين قلعه زمينى مسطح پسند فرموده اردوى همايون را نزول دادند و خود با جمعى از خواص به كنار قلعه رفته اطراف قلعه را به نظر احتياط ملاحظه فرمودند و معين شد در ميان قلعه زياده از دو هزار نفر لشكر روس نيست و به قدر دو هزار نفر هم از تفنگچى ارامنه و غيره جمع شدهاند .
چون هنوز امير خان سردار با لشكرهايى كه بايد به اردوى همايون برسند نرسيده بود بالكليه محاصرهء قلعه از همه طرف مقدور نبود و قراباغيان كه در اين وقت به خدمت نايب السلطنه رسيده بودند به خصوص حاجى آقا لر بيك فتح قلعه را بسيار سهل و آسان به نظر جلوه مىدادند و خيال مىكردند كه اهالى قراباغيان كه در قلعه هستند به اشارهء اينها لشكر روس را از قلعه گرفته و قلعه بدون زحمت جنگ و جدال به تصرّف خواهد آمد و چندان مال به دست امناى دولت خواهد آمد كه از وهم و قياس بيرون خواهد بود و در ايّام محاصره هر وقت كه مصلحت در يورش و گرفتن قلعه به قهر و غلبه مقتضى مىشد فى الجمله قراباغيان به اين خيال مانع مىآمدند و وعدهء انجام تسخير قلعه را به امروز و فردا مىانداختند و در اين وقت امير خان سردار با لشكرهاى ابواب جمعى خود به اردوى همايون ملحق شد و چون اثرى از اين مواعيد قراباغيان و حاجى آقا لر بيك به ظهور نرسيد و هر روز در خلف وعده به تعليلات موهومه متمسك مىشدند رأى مبارك به محاصرهء قلعه شوشى و ضبط مملكت قراباغ قرار گرفت .
چون مهدى خان قراباغى به جهاتى كه مذكور شد از دخل حاجى آقا لر بيك در امر قراباغ دلتنگ شده بود ترك و ساير طوايف قراباغ كه به مهدى خان ارادت تمام داشتند و
تاريخ نو ( شامل حوادث دوره قاجاريه ) ( فارسى ) — صفحة 40
مساهمون: عباس إقبال آشتياني
ص٤٠