رسيدن به سردار آباد حسين خان سردار با آن همه تعهدات كه خدمت خاقان مغفور كرده بود تاب توقف يك روز نياورده و سردار آباد را از مستحفظين خالى كرده از مقابل ژنرال بسقويچ كناره گرفت و ژنرال بسقويچ به سردار آباد رسيده قلعهء سردار آباد را متصرف شد و از همين تصرف كه در قلعهء سرآباد نمود خاطر اهل مملكت ايروان و خاطر لشكريانى كه در قلعه بودند پريشان شده هريك به خيالى و واهمهاى افتادند .
ژنرال بسقويچ از سردار آباد حركت كرده به اوچ كليسا آمده بقيهء لشكر روس را كه در آنجا خسته و مجروح مانده بودند با توپهاى بزرگ برداشته به عزم تسخير قلعهء ايروان روانه شد و به كنار قلعه رسيده به محاصره اشتغال نموده و قلعهء به آن متانت را به سبب يأس قلعگيان از مدد و اختلاف ايشان با وجود بودن فوج خاصهء تبريز و فوج مراغه و دو فوج ايروان و دو هزار تفنگچى مازندران و قريب به صد عراده توپ در سه چهار روز از بدن و بروج قلعه با توپهاى بزرگ كوبيده و در همين دو سه روز خبر تسخير شهر تبريز به قلعگيان رسيده يك جا دل از دست داده و دست از قلعهدارى كشيده به فكر جان خود افتادند و افواج مراغه و تبريز دستهدسته بناى گريختن گذاشته و ژنرال بسقويچ نيز از حال قلعگيان مستحضر شده قلعگيان را به امان از جان اميد داده وارد قلعهء ايروان گرديد و جميع رؤسا را گرفته و محبوس كرده مثل حسن خان سردار و قاسم خان سرتيپ فوج خاصه و عليمردان خان تبريزى و ساير سركردگان عراق را به التماس محبوس نموده و جميع لشكريان را يراقچين كرده به تفليس فرستاد و خود با سى هزار لشكر نظام به تعجيل تمام از آب ارس گذشته از راه مرند وارد دارالسلطنهء تبريز شد و ژنرال ارسطوف را با وجود چنين خدمتى معاتب نموده او را به جنون و خودسرى مقصر دولتى نموده و معزول كرده محبوسا به دارالسلطنهء پترزبورگ فرستاد و از لشكرهايى كه به جهت محافظت قراباغ و شيروان و گنجه و نخجوان و ساير ولايات گذاشته بود سى هزار نفر ديگر احضار نموده كه از آب ارس گذشته به ضبط ممالك اين طرف آب ارس پردازند و محقق شد كه زياده از شصت هزار نفر صالدات و صد عراده توپ از آب ارس گذشته مشغول به تسخير و حفظ آذربايجان شدند و حسين خان سردار به طرف دارالخلافه رفت و در قزوين كه موطن اصلى او بود توقف نمود .
تاريخ نو ( شامل حوادث دوره قاجاريه ) ( فارسى ) — صفحة 101
مساهمون: عباس إقبال آشتياني
ص١٠١