[ سنه 81 هجرى - سنه 700 مسيحى ]
آسيا فتح قاليقلا به دست مروان بن عبد الملك ، كشته شدن بحير بن ورقاء الصّريمى در خراسان به دست صعصعة بن حرب العوفى از هواخواهان بكير بن وسّاج و كشته شدن صعصعة به امر مهلب ، داخل شدن جماعتى از ديلم به قزوين كه سرحدّ مسلمين بود به طرف ديلم و قتال مسلمين با آنها و مغلوب و مقتول شدن ديلم ، مخالفت عبد الرّحمن بن محمّد بن اشعث با حجاج و استمداد حجاج از عبد الملك و ورود عبد الرّحمن به بصره در ذيحجه ، و بيعت مردم با او كه در آخر اينسال سجستان و كرمان و فارس و بصره به دست عبد الرحمن بود .
[ سنه 82 هجرى - سنه 701 مسيحى ]
آسيا - مقاتله حجاج با عبد الرّحمن بن محمّد بن اشعث كه ابتدا عساكر حجاج هزيمت يافتند و در جنگ ديگر لشكر ابن اشعث شكست يافته و ابن اشعث به كوفه آمد و در آنجا استقرارى بهمرسانيد ، بيعت اهل بصره بعد از عزيمت ابن اشعث به كوفه با عبد الرحمن بن عباس بن ربيعة بن الحارث بن عبد المطلب و مقاتله شديد با حجاج در ظرف پنج شب و پس از آن پيوستن به ابن اشعث ، و اينواقعه آخرى موسوم به يوم الزاويه شد ، وقعه دير جاجم در شعبان اينسال و بعضى وقعهء دير جماجم را در سال بعد گفتهاند . و تفصيل اين واقعه اينست كه حجاج از بصره به عزم قتال ابن اشعث به طرف كوفه آمده به دير قرّه منزل كرد ، و ابن اشعث از كوفه خارج شده به دير جماجم آمد و جمعيت فئتين عظيم شد و مشغول قتال شدند و عبد الملك به جهة اطفاى اين نايره عبد اللّه پسر خود را با محمّد بن مروان برادر خود نزد اهل عراق فرستاده كه اگر قصد شما عزل حجاج است من او را معزول مىكنم و شما دست از جنگ بكشيد و ابن اشعث به هر شهرى كه بخواهد حاكم باشد ، و به مشار اليهما عبد الملك حكم كرد كه اگر اهل عراق تمكين به اينمعنى هم نكردند حجاج به ولايت خود باقى باشد و شما نيز در تحت حكم او به قتال مشغول شويد ، عبد اللّه و محمّد بديرجماجم آمده و پيغام عبد الملك را رسانيدند و مردم تمكين نكرده هر روز جنگ در كار بود ، وفات مغيرة بن مهلّب در خراسان ، صلح مهلب والى خراسان با اهل كش از ماوراء النهر و مراجعت او به مرو ، وفات مهلب بن ابى