در ظرف سه روز همراهان او در مدينه قتل كنند ، و هرچه بيايند غارت نمايند ، و بانسوان درآميزند . و اينواقعه در عشر آخر ذيحجه واقع شده است ، و پس از اين هتك و فتك مسلم از باقيماندگان بيعت گرفت بر اينكه غلامان و كنيزان معاويه باشند و بالشكر به طرف مكّه راند . و بعد از وقعه حرّه مسلم را مسرف خواندهاند . وفات بريدة بن خصيب و علقمة بن قيصر از اصحاب ، و اسلمى صحابى ، وفات ربيع بن خثيم « 1 » كوفى زاهد .
افريقا - كشته شدن عقبة بن نافع والى افريقيّه در جنگ با مغربيها .
[ سنه 64 هجرى - سنه 683 مسيحى ]
آسيا - رفتن مسلم بن عقبه از مدينه به عزم مكّه و مردن او در بين راه ، كه حصين نمير سكونى به جاى او به رياست قشون برقرار گرديد ، محاصره كردن حصين مكّه معظمه و عبد اللّه بن زبير را تا چهل روز ، و نصب منجنيقها بر كوه ابو قبيس و انداختن سنگ به كعبه و مسجد الحرام كه عبد اللّه بن زبير در آنجا بود ، و سوزانيدن آن به آتش كه پس از اين مدت خبر فوت يزيد به حصين رسيد و دست از قتال كشيد و به عبد اللّه بن زبير تكليف كرد با او به شام رود تا حصين عبد اللّه را به خلافت بردارد و انكار عبد اللّه و رفتن حصين به شام و پشيمان شدن عبد اللّه از اينكه تكليف حصين را قبول نكرد ، فوت يزيد بن معوية در نيمهء ربيع الاول در سى و هشت سالگى ، مادر يزيد ميسون دختر بجدل كلبيّه بوده ، مدّت خلافتش سه سال و ششماه ، بيعت مردم با معاوية بن يزيد در ربيع الاول كه چهل روز يا سه ماه خلافت كرد بعدها خود اعراض از اين شغل كرده مردم را مختار نمود كه هركهرا بخواهند خليفه كنند و از آنها غايب شده تا درگذشت ، بيعت اهل مكّه با عبد اللّه بن زبير كه بعد از آن اهل بصره و عراق و حجاز و يمن نيز با او بيعت كردند ، رفتن مروان بن حكم به شام و دو فرقه شدن مردم ، كه يكفرقه تبعيت مروان را اختيار كردند ، و فرقهء ديگر تابع ضحّاك بن قيس گرديده ، و مقاتلهء اين دو فرقه در مرج راهط از غوطه دمشق و كشته شدن ضحّاك و هزيمت تبعهء او كه بدينواسطه خلافت مروان در شام مسلّم گرديد ، و اينسال به آخر رسيد ، در حالتى كه مروان خليفهء مصر و شام بود و ابن زبير خليفهء حجاز و عراق و يمن . خراب كردن ابن زبير كعبه را كه مرمّت بهمرسانيده بود و بنا كردن آن را
هامش
( 1 ) . در متن : خيثم .