[ سنه 50 - سنه 670 مسيحى ]
آسيا - وفات مغيرة بن شعبه والى كوفه كه مدتها بود اعور شده و يكچشم او در يرموك نابينا گرديده ، ولايت زياد بن سميّه در كوفه علاوه بر اينكه ولايت بصره را داشت ، فتح قهستان بقولى خروج قريب أزدى و زحاف طائى از خوارج و كشته شدن آنها ، قصد كردن معاويه كه منبر حضرت رسول ( ص ) و عصاى آنحضرت را به شام نقل نمايد و گرفتن آفتاب و نهى جمعى و ترك معاويه اين قصد را ، فوت حكم بن عمرو الغفارى در مرو به قولى ، فوت سعد بن ابى وقاص در عتيق « 1 » به قولى ، فوت صفيّه دختر حىّ بن اخطب از زوجات حضرت رسول ( ص ) بقولى ، وفات عثمان بن ابى العاص الثقفى و عبد الرّحمن بن سمرة بن حبيب بن عبد الشمس در بصره ، وفات ابو موسى اشعرى به قولى ، فوت مدلاج بن عمرو سّلمى .
اروپا - جنگ بسر بن ارطاة و سفيان بن عوف ازدى در خاك روم به قولى ، و جنگ فضالة بن عبد اللّه الانصارى در دريا .
افريقا - عزل معاوية بن حديج السّكونى از ولايت مصر و ولايت مسلمة بن مخلّد در مصر و افريقا به قولى ، امّا اصّح اينست كه در اين سال ولايت افريقا با عقبة بن نافع بود ، و گفتهاند معاوية بن حديج در اينسال فقط از حكمرانى افريقا معزول شد و عقبة بن نافع به جاى او مامور شده ، بهرحال چون لشكركشى در اين ناحيه زياد بود در اينسال عقبه در سمت جنوب كرتاژ در چهار هزار ذرعى دريا شهر قيروان را بنا نهاد كه مأمن عساكر مسلمين و اموال آنها باشد و دورهء اينشهر سه هزار و شصت باع بود ( باع اندازه گشودن و دراز كردن هر دو دست است وقتى كه از هم بگشايند ) در سال پنجاه و پنجم اينشهر تمام و مسكون شد ، و در ظرف اينمدّت عساكر اسلام در اطراف افريقا فتوحات كردند و متصرّفات مسلمانان اتّساعى بهمرسانيد و اختلاف در اين اخبار بسيار است الّا آنكه مسلّم است قيروان را عقبه ساخته و مسكون نموده ، و ولايت مسلمة بن مخلّد در مصر و افريقا پس از عزل عقبه بوده و از جانب مسلمه ملازم او موسوم به ابو المهاجر حكومت افريقا يافته .
هامش
( 1 ) . كامل : عقيق .