بيهق ، بشت از اعمال نيشابور ، خواف ، اسفراين ، ارغيان ، نيشابور ، نساء ، ابيورد ، سرخس ، طوس ، هرات ، بادغيس ، بوشنج ، مرو ، سوانجرد ، مرورود ، طخارستان و غيرها ، و در همين سفر اهالى جوزجان ، و طالقان ، و فارياب با جمعيّت زيادى با عساكر اسلام مقاتله شديدى نموده مغلوب شدند و جيش اسلام جوزجان را قهرا به گرفتند و طالقان و فارياب و بلخ را نيز فتح كردند ، و لشكر اسلام به خوارزم رفته ولى بىنيل مرام معاودت كرد ، و ابن عامر پس از اين فتوحات شكرانه را از نيشابور به عزم حج و محرم و روانه شد ، فتح كرمان و ولايات اين ايالت از سيرجان و جيرفت و غيره به سردارى مجاشع بن مسعود سلمى ، به حكم عبد اللّه بن عامر ، فتح سجستان و كابل و بلاد اين نواحى به مأموريّت ربيع بن زياد حارثى از جانب عبد اللّه بن عامر ، فتح كردن معاويه والى شام جزيرهء بردس « 1 » را و شكستن مجسّمه برنجى كه از دويست و هشتاد سال قبل از حضرت عيسى ( ع ) درين جزيره برپا شده و يكى از هفت عجايب عالم بود ، حج كردن عثمان ، فوت ابو درداء انصارى كه بعضى در سال سى و دويّم نوشتهاند ، فوت ابو طلحه انصارى كه نيز بعضى در سال سى و دويّم نوشتهاند و برخى در سال پنجاه ، فوت ابو اسيد السّاعدى كه بعضى در سال شصتم نوشتهاند ، فوت ابو سفيان بن حارث بن عبد المطلب بن هاشم و برادر او طفيل ، و ابو سفيان بن حرب بن اميّه در هشتاد و هشت سالگى .
اروپا - وقوع غزوهء صوارى يعنى لشكر كشيدن قسطنطين بن هرقل به مقاتله مسلمين كه پانصد يا ششصد فروند كشتى حامل قشون او بود به بداعيهء بازپسگرفتن ممالكى كه از افريقيّه و غيره از تصرّف او خارج شده بود ، و مقاتلهء لشكر شام كه در تحت حكمرانى معاويه بود با معاونت عساكر مصر و اسكندريّه كه در تحت عبد اللّه بن سعد بن ابى سرح و مجموعا چهل سفينه بودند ايشانرا ، و تلافى فئتين در ميان دريا در محلّ موسوم به ذات الصوّارى ، و قتال شديد ، و فتح عساكر اسلام ، و زخمى شدن قسطنطين و فرار او كه پس از وصول به صقليه نصارى ازو رنجيده او را هلاك كردهند ، گويند در اينغزوه محمّد بن ابى بكر با متابعين خود در مصالح جهاد سخنها ميراند كه به ميل عبد اللّه بن سعد نبود ، عبد اللّه آنها را منع كرد و اينفقره سبب شد كه آنجماعت به افشاى مثالب عثمان پرداختند و گفتند بر خلاف سنّت حضرت رسول ( ص ) و شيخين رفتار كرده ، ازجمله عبد اللّه بن سعد را كه حضرت رسول ( ص ) حكم به قتل او كرده بودند و قرآن به كفر او نازلشده عثمان او را حاكم ممالك اسلام مىنمايد و در اين گونه گفتگوها از اين وقت باز
هامش
( 1 ) . بردس شناخته نشد قطعا جزيرهء ردس است كه در همين كتاب ذيل وقايع سال 53 فتح دوبارهء آن آمده است .