با اهالى بلنجر و ترك و كشته شدن عبد الرّحمن بن ربيعه سر كردهء عساكر اسلام و متفرق شدن لشكر ، فتح خراسان به سردارى احنف بن قيس و فرار كردن يزدجرد تافرغانه ، و بعضى اين حوادث را به سال هيجدهم نسبت دادهاند . برخى گويند خراسان در عهد خليفه سيّم فتح شد ، فتح شهر زور و صامغان « 1 » به دست عتبة بن فرقد ، حكومت عتبه در آذربايجان ، حكومت هرثمة بن عرفجه در موصل و شهر زور .
اروپا - جنگ كردن معاويه در بلاد روم
افريقا - حمل كردن عمرو بن عاص غلّه زيادى از مصر به مدينه بجهة قحطى و سختى كه در مدينه رو داده بود و مرّمت كردن راهى كه از نيل به بحرا حمر از قديم بود به جهة سهولت حمل و نقل غلّه ، فتح طرابلس غرب و برقه به دست عمرو بن عاص و مقاتله با اهل سبره و مصالحهء با آنها به اخذ جزيه كه بعضى اين حوادث را به سال قبل نسبت دادهاند .
[ سنه 23 هجرى - سنه 643 مسيحى ]
آسيا - فتح توّج « 2 » به سردارى مجاشع بن مسعود و قتال شديدى در اين محّل ، فتح جور ( فيروزآباد ) و اصطخر و كازرون و بندگان بدست عثمان بن ابى العاص الثقفى ، فتح شيراز ، و ارّجان ، و سينيز بدست عثمان بن ابى العاص الثقفى و ابو موسى ، فتح جناب و جهرم بدست عثمان بن ابى العاص الثقفى و كشته شدن شهرك از ملك زادگان عجم و پسر او در مقاتله با عثمان بن ابى العاص در خاك فارس ، و بعضى اين حوادث را به اختلاف نوشتهاند ، فتح شهر شاپور ، فتح فساد و دارابجرد بدست سارية بن زينم الدئلى ، فتح كرمان بدست سهيل بن عدى و عبد اللّه بن عبد اللّه بن عتبان و بعضى گويند كرمان را عبد اللّه بن بديل بن ورقاء الخزاعى فتح كرد ، فتح سجستان بدست عاصم بن عمرو ، و عبد اللّه بن عمير ، و بعضى غير از اين گفتهاند ، فتح مكران بدست حكم بن عمرو التغلبى با معاونت شهاب بن مخارق و سهيل بن عدى ، و عبد اللّه بن عبد اللّه بن عتبان ، مقاتله نمودن عساكر اسلام در بيروذ از خاك اهواز با سپاه عجم و مغلوب شدن عجم ، مقاتلهء سلمة بن قيس الاشجعى با جماعتى از اكراد و غلبه كردن سلمه ، حجّ كردن خليفهء ثانى كه آخرين حج
هامش
( 1 ) . كورة من كور الجبل فى حدود طبرستان ( معجم البلدان ) .
( 2 ) . توّج : در تاريخ اسلام بسيار مشهور است به گفته معجم البلدان « هى مدينة صغيرة و اسمها كبير » شهرى بوده در فارس نزديك كازرون .