ياسر و معزول شدن او . نيز ولايت مغيرة بن شعبه در كوفه . و بعضى اين حوادث را به سال بيست و دويم نسبت دادهاند ، فرستادن عمرو بن عاص عقبة بن نافع الفهرى را به فتح زويلة ، حجّ كردن خليفه ثانى با جماعتى از مسلمين و زيد بن ثابت را در مدينه جانشين خود نمودن ، فرستادن عثمان ابن ابى العاص جماعتى را به ساحل فارس به محاربه ، وفات كردن صممة « 1 » كه از صحابه بود در اصفهان ، درگذشتن علأ بن الحضرمى در بحرين و مامور نمودن خليفه ثانى ابو هريره را به جاى او ، وفات نمودن خالد بن وليد در حمص . بعضى فوت خالد را در سال بيست و سيّم و برخى در مدينه نوشتهاند .
اروپا - ايطاليا تصرّف كردن پادشاه لمبارد بعضى از نقاط را كه متعلق به هرقل بود و واقع در ايالت تسكان .
[ سنه 22 هجرى - سنه 642 مسيحى ]
آسيا - فتح همدان كه ياغى شده بودند ثانيا به دست نعيم بن مقرّن و بعضى اين فتح را به دست جرير بن عبد اللّه ، و برخى به سردارى مغيرة بن شعبه نوشتهاند ، اجتماع اهل ديلم ورى و آذربايجان براى مقاتله با عساكر اسلام و مبادرت نعيم بن مقرّن به قتال با آنها و شكست دادن آنها را در واجرود و اين واقعه در عظمت معادل جنگ نهاوند بود ، فتح قزوين و ابهر و زنجان به دست البراء بن غالب « 2 » و مقاتله البراء با گيلان و طيلسان ، فتح رى به سردارى نعيم بن مقرّن كه غنايم عساكر اسلام در رى به قدر غنايم مداين بود . بعضى فتح رى را بدست قرظة بن كعب نوشتهاند ، فتح قومس و جرجان و طبرستان بدست سويد بن مقرّن برادر عمر بن مقرّن ، فتح طرابلس غرب و برقه به دست عمرو بن عاص و مقاتله با اهل سبرة و مصالحه با آنها به اخذ جزيه ، فتح آذربايجان به سردارى بكير بن عبد اللّه با معاونت سماك بن خرشة الانصارى و عتبة بن فرقد . امر كردن خليفهء ثانى به عمال خود كه در اخذ حقوق رعايت موسم را نمايند تا به كسى ظلم وارد نيايد ، فتح باب الابواب بسردارى سراقة بن عمرو به معاونت عبد الرّحمن بن ربيعه كه اين هردو را ذو النّور مىگفتند و معاونت حذيفة بن اسيد الغفّارى و بكر بن عبد اللّه و سلمان بن ربيعة الباهلى و غيرهم ، فتح موقان ( مغان ) به دست بكير بن عبد اللّه و مردن سارقهء ابن عمرو ، و مقاتلهء عساكر اسلام
هامش
( 1 ) . طبرى : حممة مالك بن سعد بن عدى بن فزاره . الكامل ابن اثير در ذيل وقايع سال 21 :
« و فيها مات حممة و هو من الصحابة باصبهان بعد فتحها » .
( 2 ) . الكامل : البراء بن عازب و صحيح نيز همين است .