اروپا - غزاء ابو بحريه عبد اللّه بن قيس در ارض روم و فتح كردن و غنايم و اسير آوردن . مردن هرقل و سلطنت پسر او در قسطنطنيه ، و بعضى فوت هرقل را در سال بيست و يك نوشتهاند شش هفته بعد از فتح اسكندريه .
افريقا - رفتن عمرو بن العاص و زبير بن العوّام به جانب مصر و مقاتله و تلاقى عساكر اسلام با جنود مصر و مقوقس در عين الشمس و انهزام مصريان به جانب مصر و فرار مقوقس به جانب اسكندريّه ، محاصرهء مسلمين و بالا رفتن زبير بن العوّام بر سور مصر ، و مشاهده مصريان و راضى شدن به صلح ، و بيرون آمدن رؤسا و مصالحه نمودن به دادن جزيه و خواهش ابو مريم و ابو مريام « 1 » از عمرو بن عاص ردّ اسرارا ، و فرستادن نزد عمر خبر فتح و خمس غنايم را ، رفتن عمرو بن العاص به طرف اسكندريّه و ملاقات عساكر اسلام با جنود اسكندريّه بين راه ، و مقاتلهء شديد با آنها و به قتل رسانيدن بسيارى از آنها و انهزام آنها به اسكندريه ، و اظهار كردن مصالحه تا مدّت معيّنى و قبول نكردن عمرو بن العاص ، و محاصره نمودن اسكندريّه كه پس از چهارده ماه محاصره در اواخر پائيز اينسال مفتوح شد ، و كتابخانه سلاطين از طايفهء بطليموس كه بهترين كتابخانههاى عالم بود به حكم عمرو بن عاص سوخته شده و فتح كردن آنجا را بغتةً ، و بردن غنايم بسيار و مصالحهء آنها با عمرو بن عاص رفتن عمرو بن العاص جانب نوبه ، و بنابر قولى مقاتلهء مسلمين با آنها و مجروح شدن بسيارى از مسلمين به سبب آنكه اهل نوبه ماهر در تيراندازى بودهاند و مراجعت مسلمين ، و بنا بر قول ديگر مصالحه كردن آنها قبل از مقاتله ، و استيذان عمرو از عمر ، و اجازه دادن عمر مصالحه را .
[ سنه 21 هجرى - سنه 641 مسيحى ]
آسيا - فتح نهاوند موسوم به فتح الفتوح به سردارى نعمان بن مقرّن المزنى كه در اين جنگ كشته شد به معاونت سائب ابن اقرع ، و مغيرة بن شعبه ثقفى ، و طلحة بن خويلد اسدى ، و قيس بن هبيرهء مرادى ، و غيرهم ، و بعضى اين فتح را در سال نوزده ، و برخى در سنه بيست ، و جماعتى در هيجده نيز گفتهاند . فتح دينور ، و صيمره ، و سيروان ، فتح همدان به سردارى نعيم بن مقرّن ، و قعقاع بن عمرو . فتح اصفهان به سردارى عبد اللّه بن عبد اللّه بن عتبان به معاونت ابو موسى و غيره . داخل شدن مسلمين به بلاد عجم به امر خليفهء ثانى . ولايت ابو موسى در كوفه بعد از عزل شدن عمار بن
هامش
( 1 ) . طبرى : ابو مريم عبد اللّه بن عبد الرحمان جاثليق مصر . ابو مريام الاسقف .