رسيدن وى بجالينوس و قتل جالينوس ، رسيدن غنايم و اموال بيحّد و عدّ به مسلمين - گويند عدد مقتولين مسلمين زياده از ششهزار نشد اما مقتولين عجم از سى هزار فزونتر بود . فرستادن سعد خبر فتح را با خمس غنايم نزد عمر ، فرستادن عتبة بن غزوان را به بصره ، يعنى موضع بصره ، كه از ثغور عجم بوده . نزول عتبة به حوالى جسر صفير « 1 » در ربيع الاوّل اين سنه ، صاحب فرات با چهار هزار نفر به مقاتله عتبه آمد و بنود با عتبه مگر پانصد نفر مقاتله عتبه با او و به قتل رسيدن تمام آن سپاه و اسير نمودن صاحب فرات ، مقاتله عتبه با اهل ابلّه و به قتل آوردن بسيارى از آنها ، خالى نمودن اهل ابلّه شهر را از رعب عتبه ، و داخل شدن مسلمين ابلّه را ، و غنايم و اسير فراوان به دست آوردن در ابلّه به جاى آنها ، عامل نمودن عتبه مجاشع بن مسعود را به جاى خود و مراجعت عتبه به مدينه نزد عمر ، حدّ زدن عمر عبيد پسر خود را با همراهانش بواسطهء شرب خمر ، امر كردن عمر به قيام مردم در ماه رمضان به مسجد ، وفات سعد بن عبادة الانصارى ، وفات ابى قحافه پدر ابى بكر ، وفات هند مادر معوية ، حج كردن عمر در اين سنه .
[ سنه 15 هجرى - سنه 636 مسيحى ]
آسيا - بعضى گويند كه بناى شهر كوفه در اين سنه واقع شد به سعى سعد بن ابى وقّاص و دلالت ابن بقيله . فتح يرموك ، و شكست منول « 2 » سردار هرقل به دست خالد ، و تصرّف قشون اسلام تمام شامات را كه بعض آن تفصيل در ذيل بيايد . بنيان بصره به دست مسلمانان در ساحل شطّ العرب به قصد قطع مراودهء ايران با هندوستان ، رفتن ابو عبيده جرّاح با خالد بن وليد از قحل بجانب حمص ، اطلّاع هرقل ملك روم ، فرستادن اوتوذر ، وشنش را با سپاه كثيرى به مقابله و مقاتله ابو عبيده و خالد . تلاقى فئتين در مرج روم ، رفتن توذر به دمشق و ماندن شنش در مرج مقابل ابو عبيده ، و رفتن خالد به تعاقب توذر ، اطلّاع يزيد بن ابى سفيان از آمدن توذر ، و تلاقى خالد و يزيد و مقاتله باتوذر و به قتل آوردن آن و انهزام روميان ، معاودت يزيد به دمشق ، معاودت خالد نزد ابو عبيده ، مقاتله ابو عبيده بعد از رفتن خالد با شنش و به قتل آوردن شنش ، انهزام روميان ، رفتن هرقل بعد از اطلاع از حمص به رها ، رفتن ابو عبيده به بعلبك و محاصره
هامش
( 1 ) . طبرى : الجسر الاصغر بالكوفة .
( 2 ) . طبرى ، منويل صاحب الروم