كه شراب زياد خورد و شام و افراط در شراب نمود و شبانه مرد ، المعتضد قضاة و اعيان را حاضر كرده جسد او را ديدند و او را حمل به سرمن رأى نموده در آنجا دفن كردند . عمر المعتمد پنجاه سال و شش ماه و مدّت خلافتش بيست و سه سال و شش روز ولى كارى به دست او نبود رتق و فتق امور را الموفق برادر او مىكرد و چندان بر المعتمد سخت گرفته كه يكوقتى محتاج به سيصد دينار شده و براى او آن وقت ميسّر نبود ، خلاصه صبح آن شبى كه المعتمد درگذشت مردم با ابو العباس احمد المعتضد باللّه بن الموفق بيعت به خلافت نمودند و المعتضد شانزدهمين خليفهء عبّاسى است . وفات نصر بن احمد سامانى كه برادر او اسمعيل بن احمد بن اسد بن سامان در ماوراء النّهر به جاى او برقرار آمد . آمدن حسين بن عبد اللّه معروف به جصّاص از مصر با هداياى وافره از جانب خمارويه بن احمد بن طولون حكمران مصر به خدمت المعتضد براى اينكه المعتضد دختر خمارويه را تزويج كند . وفات ابو عيسى محمّد بن عيسى بن سودة « 1 » التّرمذى سلمى در ترمذ در رجب ، و ابو عيسى با وجود كورى صاحب تصانيف معتبر و در علم حديث مخصوصا متبحّر بود . شيوع علم نجوم و فلسفه و رواج كتب فلاسفه ، عزل كردن المعتضد رافع بن هرثمه را از خراسان كه اخرالامر در خوارزم به دست ملازمان خوارزمشاه كشته شده ، و سر او را براى عمرو بن ليث فرستادند و چون او را المعتضد از خراسان معزول كرد عمرو بن ليث را منصوب نمود .
[ سنه 280 هجرى - سنه 893 مسيحى ]
آسيا - وفات جعفر بن المعتمد كه ملقّب به المفوض بود و المعتمد او را از ولايت عهد خلع كرده المعتضد برادرزادهء خود را وليعهد نمود . گرفتن محمّد بن ابى السّاج از ملازمان خليفه مراغه را بعد از جنگ و محاصرهء سخت ، وفات احمد بن عبد العزيز بن ابى دلف كه برادرش عمر بن عبد العزيز بن ابى دلف به جاى او برقرار شد . جنگ اسمعيل بن احمد سامانى در بلاد ترك و گرفتن دار الملك ايشان را و اسر و نهب زياد . كمى آب در رى و طبرستان كه قيمت سه رطل آب به يكدرهم رسيد و غلّه تسعير يافت . خسوف كلّى قمر در شوّال كه بعد از آن باد سياه وزيد تا ثلث از شب و در آن وقت زلزله شد و خرابى زياد نمود .
هامش
( 1 ) . كامل : سورة .