روز بود و عمرش بيست و چهار سال و بيست و سه روز . خلافت محمّد بن واثق ملقب به المهتدى باللّه چهاردهمين خليفه عبّاسى كه در بيست و هفتم رجب با او بيعت كردند .
خروج صاحب الزّنج كه اسمش على بن محمّد بن عبد الرّحيم و از طايفه عبد قيس بود و زنگيهائيكه در سبّاخ در طرف بصره سكنى داشتند دور او جمع آمدند و او ادّعا كرد كه على بن محمّد بن احمد بن عيسى بن زيد بن علّى بن الحسين بن علّى بن ابيطالب عليه السّلام است ، امّا صاحب زنج را نسب حقيقى همان بود كه ذكر شد و پيش از اين در حواشى منتصر و به مدح آل عبّاس مىگذرانيد و صلهء شعر از آنها مىگرفت ، در سنه دويست و چهل و نه از سامرا به بحرين رفت و ادّعا كرد كه علوى هستم و در احسا اقامت نمود ، بعد در دويست و پنجاه و چهار به بصره رفت و در اين سال خروج نمود و كار او بالا گرفت و اصحاب خود را از هرطرف به نهب و غارت فرستاد و از دجله عبور كرده به دينارى نزول نمود ، وفات محمّد بن كرام سجستانى صاحب المقاله در تشبيه . وفات عبد اللّه بن عبد الرّحمن دارانى « 1 » صاحب المسند ، وفات ابو عمران عمرو بن بحرجاحظ صاحب تصانيف مشهوره ، ولايت سليمان بن عبد اللّه بن طاهر در بغداد و شوريدن قشون و عامه بر او . استيلاء مفلح از ملازمان خليفه بر طبرستان و منهزم شدن حسن بن زيد علوى و گريختن او به ديلم . استيلاء مساور خارجى بر موصل .
افريقا - وفات خفاجة بن سفيان حكمران صقليه و ولايت محمّد پسرش به جاى او ( مادر المعتزّ امّ ولد را از كمال حسن قبيحه مىگفتند مثل زنگى گفتن به كافور ) .
[ سنه 256 هجرى - سنه 869 مسيحى ]
آسيا - جمع كردن موسى بن بغا اصحاب خود را به جهة كشتن صالح بن وصيف و گريختن صالح و مخفى شدن او كه موسى او را به دست آورده بكشت . خلع كردن المهتدى را در نيمهء رجب و علّت خلع او اين بود كه قصد قتل موسى بن بغا كرده و به بايكيال « 2 » كه از بزرگان ترك بود نوشت كه موسى را به قتل برسان و خود به جاى او برقرار باش ، و موسى در اين وقت در جلو بعضى خوارج اردو داشت ، بايكيال موسى را از اين
هامش
( 1 ) . كامل : دارمى .
( 2 ) . كامل : بابكيال .