مناف را بر عامه مردم شام و مصر . آمدن لشكر ترك به طرف آذربايجان و شكست دادن حارث بن عمرو آنها را ، ولايت جرّاح بن عبد اللّه حكمى در ارمينيه و عزل مسلمه از اين مملكت و داخل شدن مسلمه به بلاد خزر از ناحيهء تفليس و فتح كردن شهر بيضا را و اجتماع قشون خزر و توجّه آنها به بلاد اسلام براى جنگ .
اروپا - جنگ كردن معاوية بن هشام و سعيد بن هشام در دو محل با روميها و جنگ كردن عبد اللّه بن ابى مريم نيز در اطراف دريا با روميها .
[ سنه 112 هجرى - سنه 730 مسيحى ]
آسيا - رفتن جراح بن عبد اللّه به جنگ خزر در ناحيهء اللّان و مقاتلهء شديد با اتراك و كشته شدن جراح و همراهان او در مرتع اردبيل يا در بلنجر كه بعد از آن پسر خاقان ترك در نواحى آذربايجان به قتل و نهب پرداخت و هشام سعيد الحرشى را با لشكرى به دفع و غزو خزر مامور كرده ، سعيد جنگها با خزر كرد و آنها را مخذول نمود ، رفتن جنيد والى خراسان به غزوخان ترك به طخارستان و محاصره كردن سمرقند و مقاتله با اتراك كه در اينموقع سورة بن حرّكه از جانب جنيد والى سمرقند بود تقريبا با ده هزار نفر قشونيكه همراه داشت كشته شد و عدّهء عظيمى نيز غير از اينها مقتول شدند و جنيد واقعه را به هشام نوشته ، هشام بيست هزار نفر از كوفه و بصره و مقدارى اسلحه به امداد جنيد فرستاد ، وفات رجاء بن حيات « 1 » كندى و مكحول ابو عبد اللّه الّشامى الفقيه .
اروپا - جنگ معاوية بن هشام با روميها و فتح خرشنه كه اماسيه باشد .
[ سنه 113 هجرى - سنه 731 مسيحى ]
آسيا - مقاتلهء مسلمه با خزر و گرفتن قلاع و بلاد و قراى بسيار از آنها ، و دستگير كردن بسيارى از اتراك و نزديك شدن از طرف جبال به بلنجر و كشتن پسر خاقان ترك ، و فراهم آمدن لشكر بيشمارى از قبايل ترك براى جنگ با اعراب كه چون اين خبر به مسلمه رسيد چارهاى جز فرار نديد و به باب الابواب آمد . وفات عدى بن ثابت الانصارى ، و معاوية
هامش
( 1 ) . كامل : رجاء بن حيوة ( حيوة . بالحاء المهملة المفتوحة ، و سكون الياء المثنّاة من تحت ) .