منازعى در تحت حكمرانى موسى بن نصير درآمد ، و بعضى گفتهاند موسى بن نصير را در سنهء هفتاد و هشت عبد العزيز بن مروان كه از جانب عبد الملك بن مروان در مصر حكمران بود ولايت افريقيّه داد .
[ سنه 90 هجرى - سنه 708 مسيحى ]
آسيا - فتح بخارا به دست قتيبة والى خراسان ، مصالحهء سلطان سغد با قتيبة به اداى خراج ، غدر نيزك با قتيبه و فتح كردن قتيبه طالقان را و قتل عام نمودن ، فرار يزيد بن مهلب و برادران او از زندان حجّاج ، وفات مالك بن انس انصارى « 1 » به قولى ، وفات ابو العالية رياحى ، وفات نصر بن عاصم ليثى نحوى .
اروپا - جنگ مسلمة بن عبد الملك با روميها و گرفتن پنج قلعه از سوريه و جنگ كردن عباس بن وليد در خاك روم كه او نيز راند تا سوريه ، گرفتن روميها خالد بن كيسان صاحب بحر را و فرستادن سلطان روم او را نزد وليد .
افريقا - در اينسال مملكت مغرب كاملا به تصرف اعراب درآمده جزاير مالابار را در درياى سفيد متصرّف شدند ، عزل عبد اللّه بن عبد الملك از مصر و نصب قرة بن شريك به جاى او .
[ سنه 91 هجرى - سنه 705 مسيحى ]
آسيا - مقاتله قتيبه با نيزك و محاصره او و امان دادن قتيبه نيزك را و آمدن نيزك نزد او ، و امر كردن حجّاج به قتيبه به واسطهء نامه كه نيزك را به قتل رساند و كشتن قتيبه نيزك را و جمع كثيرى از اعوان او را ، مخالفت پادشاه شومان و كش و نسف با قتيبه ، و فتح كردن قتيبه اين بلا در او كشتن پادشاه شومان را و سوزانيدن فارياب كه محترقه ناميده شد ، حج كردن وليد و آمدن به مدينه و بازديد مسجد رسول اللّه ( ص ) كه به امر او عمارت يافته بود ، عزل كردن وليد محمد بن مروانرا از جزيره و ارمينيه و نصب كردن مسلمة بن عبد الملك را به جاى او و جنگ مسلمه در مملكت آذربايجان كه تا در بند راند و شهرها و قلعهها
هامش
( 1 ) . كامل : أنس بن مالك انصارى .