حكايت « 1 » سى و ششم در ترتيب فرمودن عوامل در تمامت « 2 » ممالك « 3 »
پيش ازين متصرّفان ولايات همواره تقرير مىكردند كه بيشتر ولايات خرابست و رعايا درويش و استظهار ندارند كه بكلّى « 4 » بگاو « 5 » و تخم خود زراعت كنند و آب و زمين فراوان مهمل « 6 » مانده و كس بسخن ايشان التفات ننمودى و تدارك نكردى و نيز تخمى چند كه در ازمان « 7 » متقدّم معيّن گردانيده « 8 » از ديوان داده بودند جمله بوقت « 9 » گرانى غلّه خرج كردند و ديوان و رعيت را موجب ضرر بود تدارك آن حال پادشاه اسلام « 10 » خلد ملكه بر آن وجه فرمود كه از هر حاكمى و مقاطعى مقدارى « 11 » معيّن جهت بهاى « 12 » عوامل و تخم و ما يحتاج زراعت از مجموع او برانند
S . fol . 338 v .
و حجّت بازستد « 13 » تا در آن ولايات « 14 » عوامل بركار كنند و زراعت درافزايد و فرمود كه ما لا كلام مزارع را يكى در دو و در سه « 15 » فائده و ريع « 16 » باشد بتخصيص چون حاكم و متصرّف بود چه « 17 » مواضع نيكوتر مزروع گرداند و اسباب زراعت « 18 » و عمارت او را « 19 » بيشتر دست دهد ليكن رغبت مردم را و جهت آنكه تا حاكم را اضافت « 20 » خرجى باشد بسيك مقرر گردانيم « 21 » تا ثلث يا ربع مىرسانند « 22 » و هرچه زيادت حاصل شود از آن « 23 » ايشان باشد از سر هوس و طمع آنكه مكسبى تمام حاصل مىشود در باب عمارت اجتهاد تمام « 24 » نمايند و چون دو سه سال زراعت ميسّر گردد و مستقيم شود آنگاه چون « 25 » ربع بموجب محصول در خزانه « 26 » آيد بدين موجب در مؤامرات ايشان ثبت گشت و وجوه نقد رانده شد از
هامش
( 1 ) - دستان :W .( 2 ) - تمام :W .( 3 ) - بالترتيب :W . add .( 4 ) -L . , W . om .( 5 ) - گاو :S .( 6 ) -W . om .( 7 ) - در ( آن :( L .زمان :L . , W .( 8 ) - كرده :W .( 9 ) - در وقت :W .( 10 ) - پادشاه اسلام :L . om .( 11 ) - مقدار :W .( 12 ) -W . om .( 13 ) - ستدند :W .( 14 ) - ولايت :W .( 15 ) - و در سه :W . om .( 16 ) - و ريع :W . om .( 17 ) - جهت :W .( 18 ) -L . , W . om .( 19 ) - او :L . , W .( 20 ) - زيادت :W .( 21 ) - گردانيديم :W .( 22 ) - . . . ثلث باسم رفع مىرساند :L . , W .( 23 ) -W . om .( 24 ) -W . om .( 25 ) - وجه :L . ins .( 26 ) - بخزانه :W .