و آن را كه اين معنى دست مىداد خود را كافى و مقبّل مىدانست و ديگران بكلّى محروم مانده بريشان حسد مىبردند « 1 » و اگر وقتى يكى از آن محرومان بهزار زحمت و مشقّت باوردو افتادى و عرضه داشتى و از ديوان بزرگ مكتوب شدى « 2 » كه وجوه پيشتر از همه مجرى داشتهايم چرا آن را نرسانيده اند حاكم بهانه آوردى « 3 » كه مال بر ولايت باقيست بدان سبب ندادهام برات نويسم « 4 » تا بستاند و آن مسكين بناچار برات بر بقايا ستدى و چون حاكم چندين اموال كه ذكر رفت بزيادت ستده بود بقايا چگونه داشته باشد آن بقايائى كه « 5 » مىبودى از قوپچورهاى زيادتى كه « 6 » قسمت كرده بودى « 7 » بعضى رعاياى عاجز كه طاقت مكرّرات دادن نداشتند ترك ديه و خانه كرده « 8 » مىگريختند يا قوىدستى و متعززى كه مانع قسمات زوائد « 9 » شدندى رضاء ايشان بدان حاصل كردندى كه اين قسمت آخرين از شما نخواهيم با يك نيمه تخفيف كنيم و در دفتر مستوفى و بيتكچى مجموع قسمات نوشته بودى
S . fol . 314 r .
با آنكه يك قوپچور زيادت متوجّه نباشد باعتبار آنكه ديگران دادهاند و بعضى نداده يا كمتر داده از آن قسمت آخرين چيزى باقى بودى و آن را بقايا نام نهاده و مستوفى و بيتكچى « 10 » چون در آن قسمات مكرّر و دزديدها شريك مىبودند مىنوشتند كه بر فلان موضع چندين باقيست و گواهى معمّا ميدادند « 11 » و اگر نائبى يا وزيرى پرسيدى كه « 12 » اين باقى از اصل مال يا از زوائد كه قسمت كردهء صورت حال معيّن شدى ليكن چون نواب و وزرا اين معنى مىدانستند و مبالغ « 13 » از آن زوائد بخدمتى « 14 » از حكام مىستدند زبان ايشان كوتاه شده بود و اين حركات كه شرح داده شد « 15 » هر يك از وزراى متقدّم « 16 » بر آن اقدام مىنمودند ليكن اين شيوه پيشه و صنعت صدر الدين چاوى بود و در آن قسم ماهر بود و اين مفسدت و ناانصافى را بعيوق رسانيد و بكلّى كار مملكت و ولايتدارى بزيان برد و در عهد
هامش
( 1 ) - بريشان حسد مىبردند :P . om .( 2 ) - ستدى :P .( 3 ) - گرفتى :W .( 4 ) - نويسيم :W .( 5 ) -W . om .( 6 ) -P . om .( 7 ) - ستده بردى :c .7 - 6L . p .( 8 ) - گفته :L . , P . , W .( 9 ) - بزيادت :P .، زائد :L .( 10 ) - و مستوفيان :et W . add .بيتكچيان :P . , W .( 11 ) - مىداد :L .( 12 ) -L . om .( 13 ) - مبالغى :L . , P . , W .( 14 ) - يكى :et ins .خدمت :W .( 15 ) - كه گفته شد :P .( 16 ) - ما تقدّم :L .