مقدمه
تاريخ مازندران و مؤلف آن
تاريخ مازندران ملا شيخعلى گيلانى در ايامى نوشته شده است كه از سلسلههاى سلاطين محلى قديمى مانند : باونديان ، اسپهبدان ، استنداران ، كيائيان و سادات مرعشى و خاندانهائى مثل : ديوان ، رئيسان ، خانان ، ميران ، بنهداران و سادات مرتضوى كسى بر سر كار نبوده است . شاه عباس طرحها ريخت و حيلهها به كار برد تا اينان را يكى پس از ديگرى از ميان برداشت ، در سال 1044 كه مؤلف دست به كار نوشتن اين كتاب شد مدتى بود كه ولايات دار المرز يعنى گيلان و مازندران و گرگان جزء حكومت مركزى شده بودند و كسى كه سرى بجنباند و گردنى بركشد ، در اين نواحى نبود . اگر ملا شيخعلى چنين كتابى را نمىنوشت ، قطعا بسيارى از سوانح و رويدادها كه در اين كتاب ضبط شده است ، به دست ما نمىرسيد و يك دورهء تاريك كوتاهى در تاريخ مازندران به وجود مىآمد .
از سلاطين سلسلههاى قديم كه تا زمان شاه عباس برجاى بودند ، بازماندگان ملك كيومرس بن بيستون بن گستهم بن زيار است كه آخرين ايشان ملك بهمن لارجانى بود كه در سال 1002 به دستور شاه عباس به دست ورثهء ملك حسين