ظل السلطان اين دفاعيات را در تاريخ مسعودى كه به قلم خودش مىباشد و پس از مشروطيت به چاپ رسيده است مىنويسد و مىخواهد خود را در قبال خون ايلخانى تبرئه نمايد . " بعد اضافه مىكند كه ظل السلطان وقتى كه از ناحيه ايلخانى مايوس شد و ارتباط دوستانه او را با ميرزا حسين خان سپهسالار كه دشمن سرسخت او و طرفدار جدى مظفر الدين ميرزا وليعهد بود ، حس كرد بيشازپيش به نگرانى و سوءظن او افزوده شد و كينه ايلخانى را در دل گرفت .
عواملى كه در قتل ايلخانى موثر بوده [ است ]
باتوجه به مطالبى كه راجع به كشته شدن ايلخانى در اين صحايف گردآورديم ، عوامل زير دست بههم داده و موجبات قتل ايلخانى را فراهم آورده است :
1 . دوستى فوق العاده و روزافزون ظل السلطان و ايلخانى
2 . قدرت و نيروى جنگى ايل بختيارى
3 . تحريكات و فتنهانگيزيهاى معتمد الدوله كه منشاء آن بيشتر خصومت با ظل السلطان بوده [ است ] .
4 . گزارشهاى سه دسته بازرسان مخفى شاه كه عبارت بودند از :
الف . واگنر خان
( Wagner )
مستشار اطريشى مشق پياده نظام .
ب . حاج عبد الغفار نجم الملك .
ج . حاج نايب .
هرسه دسته نظرات معتمد الدوله را تأييد و تصديق كردهاند .
5 . سوءظن شديد ناصر الدين شاه .
6 . دوستى ايلخانى و سپهسالار .
7 . بىپروائى ايلخانى در ايراد بعضى مطالب كه جواسيس شاه به آنها شاخ و برگ داده و به عرض شاه رسانيدهاند .
اتابك اعظم نزد شاه وساطت مىكند
پس از اين واقعه اتابك [ 3 ] و سپهسالار آوجى كه با ايلخانى دوست بودند ، پيش
هامش
قيامت نام نيك مرا لكهدار كرده و خودم به درجهاى پيش نفس خودم خجلم كه خدا مىداند . اگر هزار بار زنده مىشدم و مىمردم و مرا قطعهقطعه مىكردند ، براى من گواراتر بود و بهتر بود از كشتن ايلخانى " .
بعد از مراجعت واگنر خان كه براى تفتيش كار ظل السلطان به اصفهان رفته بود ، شاه از او پرسيد كه آيا قشون اصفهان مىتوانند تهران را فتح كنند ( با اينكه مىدانست و در آن زمان هفتصد نفر بيشتر سرباز در تهران مشغول عملگى نبودند ) واگنر خان جواب داد در تهران يك دقيقه مقاومت نخواهد شد . شاه از همان وقت مصمم به تخريب كار ظل السلطان شد .