آن بسيار است ، با اين حال مطالب خواندنى هم دارد . به منزله تز دفاعيه ظل السلطان از قبايح اعمالى است كه در دوران طولانى حكومت خود مرتكب شده است .
مأموريتهاى ظل السلطان
ظل السلطان نيز مانند اكثر شاهزادگان قاجاريه هنوز به سن بلوغ نرسيده ، يعنى در سن چهارده سالگى ، وارد خدمات دولتى گرديد . وى در سال 1278 ملقب به " يمين الدوله " شد و حكومت صفحات مازندران به او محول گرديد . از آنجا كه بالفطره بىرحم و متجاوز و بىباك بود ، در مازندران به مردم ظلم و ستم زياد كرد و موجبات شكايت مردم را فراهم [ آورد ] و قضيه به عرض ناصر الدين شاه رسيد و از رفتار فرزند بىباك خود سخت خشمناك شد و او را از حكمرانى مازندران معزول و در تهران مدتى زندانيش ساخت . « 1 » در اين سفر مصطفى خان بهاء الملك وزير و حاج غلام على خان للّه او بودند « 2 » ميرزا محسن خان مظفر الملك پسر ملاباشى ( يا نديم باشى ) معلم ناصر الدين شاه كه مورد عنايت مخصوص بود ، از تقرب خود در نزد شاه به نفع ظل السلطان استفاده كرد و از او شفاعت نموده ، مرخصش نمود .
ظل السلطان در سال 1286 بهجاى سلطان مراد ميرزا والى ايالت فارس شد و لقب او از " يمين الدوله " به " ظل السلطان " تبديل گرديد « 3 » و در سال 1288 مقارن اوقاتى كه حاج ميرزا حسين خان سپهسالار به صدارت عظمى منصوب گرديد ، او به تهران احضار و از واليگرى ايالت فارس معزول و محمد قاسم خان والى كه قبلا سمت پيشكارى ايالت فارس را به عهده داشت ، بهجاى او منصوب گرديد .
ظل السلطان مجددا در سال 1290 والى ايالت فارس شد و بعدا ايالت اصفهان هم به او واگذار گرديد و فرمانفرماى هردو ايالت مزبور گرديد و چون مالياتها را به موقع وصول و ايصال مىداشت و راهها را بهطور بىسابقهاى امن كرده و مرتبا براى شاه پول و پيشكشى مىفرستاد ،
هامش
( 1 ) . نامهاى كه سپهسالار راجع به ستمگرى و حرص ظل السلطان در اخاذى و جمع مال به ناصر الدين شاه نوشته و تقاضاى عزل او را از حكمرانى فارس كرده و با جواب موافقى كه شاه داده ، در فصول آينده به نظر خوانندگان خواهد رسيد .
( 2 ) . ساير اعضا حكومت عبارت بودند از : آقا حسن خواجهباشى ، ميرزا رضا علىآبادى حكيمباشى ، محمد على قاجار دولوكشيكچىباشى با 150 غلام ، مهدى خان قاجار ميراخور ، مهدى خان تبريزى ناظر ، مهدى خان افشار صندوقدار ، اسكندر ميرزا مهردار ، محمد ابراهيم مازندرانى قزاقباشى ، آقا سيد محمد ملاباشى .
( 3 ) . عين نوشته منتخب التواريخ مظفرى در باب لقب " ظل السلطان " چنين است : هم در اين سال ( 1286 ) شاهنشاهزاده اعظم " يمين الدوله " حكمران فارس به لقب جليل " ظل السلطان " ملقب گرديده .