و در سنهء اربع و اربعين [ 44 / 664 م ] معاوية بن ابى سفيان ، زياد بن ابيه 100 را والى بصره و خراسان و سيستان گردانيد . و در همان سال عبد الرّحمن بن سمره « 1 » 97 ، حسب الاستجازهء زياد ، فتح كابل كرده مردم آنجا را مطيع گردانيد و در آن نزديكى مهلّب بن ابى صفره ، كه از امراى كبار عرب بود ، از حوالى مرو به كابل و زابل آمد و به هندوستان درآمده با كفّار غزا كرد و ده دوازده هزار حوارى و غلمان اسير ساخته و بسى از ولايات ملتان و غيره را تاخت و تاراج نموده ، سالما و غانما ، به خراسان شتافت . « 2 » در آن مدّت بعضى از مردم هند جستهجسته به وحدانيّت اللّه و نبوّت رسالتپناه اقرار نموده مسلمان شدند .
و در سنهء ثلث و خمسين [ 53 / 672 م ] طاعونى بر انگشت زياد بن ابيه برآمده فوت شد و معاويه فرزند او عبيد اللّه « 3 » را امارت كوفه داد و او بعد از چندگاه به جانب ماوراء النّهر شتافته و بعضى از شهرها را مفتوح ساخته مراجعت نموده و حكومت بصره يافت و از قبل خود اسلم بن زراعة الكلابى « 4 » 95 را به ايالت خراسان فرستاد . و در سنهء ستّ و خمسين « 5 » [ 56 / 678 م ] معاويه حكومت خراسان را به سعيد « 6 » بن عثمان 98 بن عفّان داد و در سنهء تسع و خمسين [ 59 / 679 م ] از امارت خراسان معزول ساخته عبد الرّحمن بن زياد را حاكم آن ديار گردانيد « 7 » . و در سنهء اثنى و ستّين [ 62 / 683 م ] يزيد بن معاويه ، سلم بن زياد 99 را به ايالت خراسان و سيستان تعيين نمود و از جمله كسانى كه يزيد همراه سلم بن زياد « 8 » كرده بود يكى مهلّب بن ابى صفره بود و سلم برادر خود يزيد بن زياد 96 را به حكومت سيستان فرستاد و چون او شنيد كه پادشاه
هامش
( 1 ) . پ . م ، 1 / 28 . ن ، 1 / 16 : شمر .
( 2 ) . ش . م ، همانجا . ن ، همانجا : « سالما و غانما به خراسان شتافت » ندارد .
( 3 ) . همانجا : عبد اللّه .
( 4 ) . فتوح البلدان ، ص 346 : اسلم بن زرعة الكلابى ، به نقل از تعليقات زين الاخبار ، ص 106 .
( 5 ) . م ، همانجا : خمسين . زين الاخبار ، ص 106 : سنهء خمس و خمسين .
( 6 ) . پ . م ، همانجا . ن ، 1 / 17 : سعد .
( 7 ) . م ، 1 / 28 . ن ، 1 / 17 : « و در سنهء تسع و خمسين . . . گردانيد » ندارد .
( 8 ) . م ، همانجا : « بن زياد » ندارد .