در اين فنّ پرداختهاند و طيلسان كتمان بر سر كشيده بر بستر فنا خوابيدهاند خود را مقابل آوردن و تأليف خود را ستايش كردن از راه و رسم ادب دور است ، هرآيينه مهر سكوت بر لب مىنهد و بدينقدر گستاخى علم جسارت مىافرازد كه نكته پروران معاملهشناس دانند و شناسند كه اين نسخهء گرامى را با مصنّفات اكابر همان نسبت آميزش است كه كعبه را با بيت المقدّس و على را با محمّد ، و للّه درّ قائل « 1 » .
بيت
مرا در سخن گرچه آن پايه نيست * ولى خاك فطرت تُنُك مايه نيست « 2 »
اميد كه اين شاهد سادهعذار كه از زيب و زينت تكلّفات منشيانه عارى است و اين گوهر شبچراغ كه از ترصيع عبارات دبيرانه « 3 » برى است ، منظور نظر عنايت سلطانى گرديده در اطراف جهان با باد [ صبا ] « 4 » همعنان شود و اين نقد تمامعيار در چارسوى جهان رايج و شايع گردد . و اسامى كتبى كه در حين [ 6 ] تأليف اين كتاب در نظر بود بر اين نهج است :
ترجمهء يمينى ، زين الاخبار « 5 » ، تاج المآثر ، طبقات ناصرى ، ملحقات شيخ عين الدّين بيجاپورى ، تاريخ فيروزشاهى ، فتوحات فيروزشاهى ، واقعات بابرى ، واقعات همايونى ، تاريخ بناكتى ، تاريخ مباركشاهى ، بهمن نامهء منظوم شيخ آذرى 5 ، سراج التواريخ بهمنى تأليف ملّا محمّد لارى ، تحفة السلاطين بهمنى تأليف ملّا داود بيدرى 4 ، روضة الصّفا ، حبيب السير ، تاريخ الفى تأليف استادى ملّااحمد تتوى ، تاريخ حاجى محمّد قندهارى ، طبقات محمود شاهى گجراتى ، تاريخ مظفّر شاهى گجراتى ، كتاب مآثر محمود شاهى گجراتى ، تاريخ بهادر شاهى گجراتى ، تاريخ محمود شاهى بزرگ مندوى ، تاريخ محمود شاهى خردمندوى ، تاريخ نظام الدّين احمد بخشى ، تاريخ بنگاله ، تاريخ سند ، تاريخ كشمير ، نسخهء فوايد الفؤاد ، نسخهء خير المجالس ، نسخهء سير العارفين شيخ
هامش
( 1 ) . پت : على را با محمد مصطفى صلى الله و إله و سلّم در القايل . ترجمه : و پاداش گوينده با خداست .
( 2 ) . پ : مصرع دوم ندارد .
( 3 ) . پ : پيرايه .
( 4 ) . پ : ندارد . از ش افزوده شد .
( 5 ) . پ : ترجمهء زين الاخبار يمينى .