تندباد زمان بر خاك زمين پهلو نهاد .
نظم
در باد خزان بين كه چه حدّ سردى كرد * بر سرو جوان چه ناجوانمردى « 1 » كرد
يكى از امثال اين تمثيل واقعهء خسرو ماضى قاآن ملك غازى است - انار اللّه برهانه و ثقّل بالحسنات ميزانه « 2 » - كه روز آدينه به سلخ ماه ذى حجّهء سنهء ثلث و ثمانين و ستمائه [ 683 / 8 مارس 1285 م ] كه :
بيت
ماه چون مِهر در دلِ كافر * هيچجا در جهان پديد نبود
و آفتاب به مصاجت لشكر اسلام تيغزنان برآمد ، شاهزادهء اعظم كه آفتاب آسمان ملك بود و نورانيّت [ غزو از ] « 3 » غرّهء غرّاى او لايح و جهد افراط جهاد در ضمير منير او ثابت ، پاى مبارك در ركاب آورد ، به راى مشكلگشاى عرضه داشت كه ايتمر با تمامى لشكر به سه فرسنگى ، فرود آمده است . چون بامداد شد بر عزيمت كوچ از آن مقام نهضت فرمود . به يك فرسنگى ، آن ملاعين به پيشواز آمده « 4 » موضع مصاف در حدود باغ نير « 5 » بر كرانهء آب لهاور « 6 » ، اختيار كرد چنان كه « 7 » متّصل آب كولابى « 8 » بزرگ بود . آن را حصن حصين ساخت و صورت بست كه چون كفّار مقابل شوند هردو آب در عقب لشكر باشد تا نه از اين دجله كسى رو به فرار تواند نهاد و نه از آن مخاذيل [ ساقهء ] « 9 » لشكر را آفتى تواند رسيد . و الحقّ [ آن احتياط در نهايت حزم و كاردانى آن خان « 10 » جهانستان بود امّا چون قضاى بد ] « 11 » فرامىرسد سررشتهء همه مصالح از تاب مىرود و سلك همهء تدبيرها از انتظام مىشود .
هامش
( 1 ) . پت : بر پير و جوان چه نوجوانمردى كرد .
( 2 ) . ترجمه : خدا برهان او را روشن داراد و به نيكوكارىها ترازوى او را گرانسنگ كناد .
( 3 ) . پ : ندارد ، از « ش » افزوده شد .
( 4 ) . ش : آمده است .
( 5 ) . منتخب التواريخ ، 1 / 91 : سرير .
( 6 ) . لهاور - لاهور .
( 7 ) . ش : چنانچه .
( 8 ) . ش : كولالى . س . منتخب التّواريخ ، 1 / 91 : آب ديهى بزرگ .
( 9 ) . پ : ندارد ، از ش افزوده شد .
( 10 ) . پت : « خان » ندارد .
( 11 ) . پ . ش : ندارد . از پت آورده شد .