بتخانه مىفرستادند . و چندان جواهر نفيسه و نقود وافر از اصل بتخانه و اصل خزانهء سلطان شد كه عشر آن [ 48 ] در خزانهء جيپال « 1 » و هيچ پادشاه هندوستان نبود « 2 » .
در تاريخ ابن اثير « 3 » مسطور است كه اصل آن بتخانه كه سومنات در آنجا مىبود تاريك بود و روشنايى اين خانه از شعاع جواهرى بود كه در قناديل آن بتخانه به [ كار ] « 4 » برده بودند و از خزانهء سومنات چندان بتهاى كوچك زرّين و سيمين پيدا شد كه از حساب متجاوز بود ، حكيم سنايى گويد :
مثنوى
كعبه و سومنات چون افلاك * شد ز محمود و از محمّد پاك
اين ز كعبه بتان برون انداخت * و آن ز كين سومنات را پرداخت « 5 »
[ گوشمالى راجه بيرمديو ] « 6 »
و چون امين الملّة از مهمّ سومنات خاطر مطمئن ساخت « 7 » ، متوجّه گوشمال راجه بيرمديو « 8 » ، كه بندر ديو به نام او بنا شده و راجهء عظيم الشأن نهرواله بود ، گرديد . چه كه بيرمديو در آن وقت كه محمود عاقبت محمود ، به محاصرهء قلعه و بتخانه مشغول بود ، جرأت و جسارت نموده لشكر به مدد سومنات فرستاده بود و قريب دو سه هزار كس از لشكر اسلام در معركهء ايشان شربت شهادت چشيده بودند . و بعد از فتح
هامش
( 1 ) . پت : « جيپال » ندارد .
( 2 ) . ر ك : حبيب السير ، 2 / 383 ؛ روضة الصّفا ، 6 / 2934 : و سيصد سرتراش و سيصد مغنّى و پانصد كنيزك رقّاص مقرّر بود كه ملازمت آن بتخانه نمايند .
( 3 ) . الكامل ، 16 / 58 .
( 4 ) . پ : ندارد ، از ش افزوده شد .
( 5 ) . حديقة الحقيقه ، ص 512 : آن زبت سومنات را پرداخت .
( 6 ) . پ . م . ن : عنوان ندارد ، از ش افزوده شد .
( 7 ) . فرخى بازگشت سلطان محمود از سفر سومنات را به نظم كشيده كه مطلع آن چنين است :يمين دولت شاه زمانه با دل شاد * به فال نيك كنون سوى خانه روى نهاد( ديوان فرخى ، ص 34 )
( 8 ) . بيرمديوBoiram Dev. تاريخ الفى ، 3 / 2101 : راجه بهيمديو صاحب بهيواره . طبقات اكبرى ، 1 / 17 : پرمديو .