گذاشت و به مرغاب رفت . قضا را ، بكتوزن به استصواب فايق غدر نموده امير منصور را بگرفت و ميل در چشم كشيده ، برادرش عبد الملك را ، كه در سنّ طفلى بود ، بر تخت نشانيد « 1 » و از سلطان محمود ترسيده به مرو شتافت . سلطان محمود چون تعاقب از دست نداده به مرو رسيد ، بكتوزن و فايق در مقابل آمده ، جنگ دردادند و كفران نعمت شامل حال ايشان شده نسيم نصرت و ظفر بر پرچم رايت سيف الدّوله محمود وزيد . فايق ، عبد الملك را برداشته روى به بخارا نهاد و بكتوزن راه نيشابور پيش گرفت و بعد از چندگاه باز به بخارا رفته بار ديگر در صدد جمع كردن لشكر پراكنده شد . اتّفاقا ، در اين اثنا ، فايق بيمار شده داعى حقّ را اجابت نمود « 2 » و ايلكخان از كاشغر متوجّه بخارا گشته عبد الملك و اتباع او را مستأصل گردانيد و دولت آل سامان ، كه مدّتش صد و بيست و هشت سال بود ، به انتها رسيد .
و سيف الدّوله محمود از روى استقلال به حكومت بلخ و خراسان مشغول گرديده ، چون طنطنهء دولتش به اطراف و اكناف عالم رسيد ، خليفهء بغداد ، القادر باللّه عبّاسى ، خلعتى گرانمايه كه پيش از آن هيچ خليفهاى به هيچ پادشاهى نفرستاده بود [ ارسال داشته ] « 3 » امين الملّه يمين الدّوله لقب داد « 4 » .
در اواخر ذيقعدهء سنهء تسعين و ثلثمائه [ 390 / اواسط ژوئيهء 1000 م ] از بلخ به هرات رفت و از هرات به سيستان رفته [ 29 ] و خلف « 5 » بن احمد ، حاكم آنجا ، را
هامش
( 1 ) . زين الاخبار ، ص 172 : « و چون امير محمود دل از شغل غزنين فارغ كرد ، كار بساخت و روى به نيشابور نهاد .
بكتوزن دانست كه با وى برنيايد . سوى نسا و باورد رفت . و امير ابو الحارث قصد او كرد . بكتوزن و فايق يكى شدند و ابو الحارث را خلع كردند و ميل كشيدند او را به سرخس ، روز چهارشنبه دوازدهم ماه صفر سنهء تسع و ثمانين و ثلثمائه . پس بكتوزن و فايق و طبقهء حشم گرد آمدند مر برادر ابو الحارث عبد الملك بن نوح را بنشاندند . »
( 2 ) . زين الاخبار ، ص 173 : و فايق بمرد اندر شعبان سنهء تسع و ثمانين و ثلثمائه .
( 3 ) . پ : ندارد . ش : « فرستاده » ، از پت آورده شد .
( 4 ) . زين الاخبار ، ص 175 : و قادر او را لقب نهاد ، يمين الدّوله و امين الملّه ابو القاسم محمود ولى امير المؤمنين محمود بر تخت سلطنت نشست و خلعت بپوشيد و تاج بر سر نهاد و خاصّ و عامّ را بار داد ، اندر ذى القعدهء سنهء تسع و ثمانين و ثلثمائه .
( 5 ) . پ . م ، 1 / 40 . ن ، 1 / 23 : حنيف .