ديدن روى پادشاهان نور بصر مىافزايد اين شكلى كه مراست عجب كه بيننده آزار نكشد . وزير گفت كه صورتت از هزار يكى نبيند ، امّا سيرتت همگنان را شامل است .
بر سيرت پسنديده قيام فرماى تا محبوب دلها باشى . يمين الدّوله را آن سخن خوش آمده سيرت پسنديده را به جايى رسانيد كه از همهء پادشاهان درگذشت . پدر سلطان محمود ، امير سبكتگين « 1 » است و مادرش از بنات يكى از اعيان زابلستان انتظام داشت ، بنابر آن ، او را زابلى گويند ، چنانچه فردوسى گويد :
نظم
خجسته درگه محمود زابلى درياست * كدام درياكان را كناره پيدا نيست
شدم به دريا و غوطه زدم نديدم درّ * گناه بخت من است آن گناه دريا نيست « 2 »
در شب عاشورا ، سنهء احدى و سبعين و ثلثمائه « 3 » [ 371 / 16 ژوئيه 981 م ] متولّد شد و كتاب منهاج السراج « 4 » جوزجانى « 5 » مخبر است از آنكه طالع سلطان محمود با طالع صاحب ملّت اسلام موافق بود و پيش از ولادت او به يك ساعت سبكتگين به خواب ديد كه در ميان خانهء او از آتشدان درختى ظاهر شد و به مرتبهاى بلند گشت كه خلق عالم در سايهء او توانند نشست . چون بيدار شد در انديشهء تعبيرش بود كه ناگاه مبشّرى بشارت تولّد محمود داد . سبكتگين را غنچهء شادمانى بر شاخسار كامرانى شكفته ، بدان رؤياى محمود الابتدا و مسعود الانتها مستظهر و اميدوار گشت و آن فرزند ارجمند را مسمّا به محمود گردانيد و بسى برنيامد كه نهال اقبالش بر وجهى سايه گستر شد كه سكّان ربع مسكون به ظلال اقبالش استظلال نمودند و از شواهد اين معنى شاهنامه فردوسى است كه اين دو بيت از آنجاست :
نظم
جهاندار محمود شاهِ بزرگ * به آبشخور آرَد همى ميش و گرگ
هامش
( 1 ) . پت : امير ناصر الدّين سبكتگين .
( 2 ) . پت :گناه سخت من است گناه دريا چيست.
( 3 ) . پت . م ، 1 / 39 . ن ، 1 / 22 : سبع و خمسين و ثلثمائه .
( 4 ) . طبقات ناصرى ، 1 / 228 .
( 5 ) . پت : جرجانى .