مقالهء يازدهم در ذكر آثار خير و انشاء و احداث عمارات
از آن حضرت آثار خير بسيار در صفحهء روزگار يادگار است و بالطبع بانواع خيرات و مبرات و تصدقات و انشاء و احداث عمارات مايل بوده جميع املاك موروثى و متكسبى خود را كه قيمت عادلهء آن يكصد هزار تومان بود وقف حضرات عاليات چهارده معصوم عليهم السلام نموده حاصل آن را كه بعد از موضوعات لابدى هفت هشت هزار تومان مىشود بوظايف و ادرارات علما و صلحا و ساكنان اماكن شريفه و ساير مصارف صرف مىنمايند و بر كل اسباب و متملكات و ما يعرف سركار همايون رقم وقفيت كشيده در صرف آنها بمصارف خود نهايت توجه مبذول ميدارند و همانا اين معنى بين السلاطين مخصوص ذات حميده صفات آن حضرتست و در ازمنهء سابقه و قرون ماضيه كمتر اتفاق افتاده ، و در اكثر ممالك عمارات عالى از مساجد و مدارس و بقاع الخير و منازل فرح بخش دلگشا و باغات و بساتين فردوس نما طرح نموده باتمام آن موفق شدهاند . اگر چه تفصيل هر يك از آنها در محل خود سمت گزارش يافته اما از اطناب احتراز ننموده در صدر دفتر مجملى از آنها مرقوم ميگردد . القصه در عمارت سليقهء عالى و بمعمورى و آبادانى بلاد شره تمام دارند و آنچه در مشهد مقدس معلى ترتيب يافته توسيع صحن آستانهء مقدس و ايوانهاى رفيع و عمارات دور آن و نقاشى و زيب و زينت حرم محترم و احداث خيابان و اجراى نهرى از ميان خيابان و حوض عالى در اندرون صحن كه هميشه در آن آب مالامال و موجب دعاى خير زوار و سكنهء آن روضهء سدره مثال است و گنبد عالى تربت شريف عارف ربانى خواجه ربيع الخيثم در بيرون شهر در كمال زيبائى و زينت كه در خوبى و شيرينى عمارت عديم المثل است و عمارات قدم گاه شاهپور كسرى و ايوانها و عمارات متصله به آن و حوضى كه آب از كوه رفيع بفواره ميريزد و احداث خيابان و غرس درختان كه خصوصيات آن مقام فلك فرساى و ما صدق سر من راى است ، و در دار الارشاد اردبيل عمارات آستانهء متبركه سيد جبرئيل قدس الله سره العزيز كه پدر بزرگوار حضرت قطب الاولياء شيخ صفى الحق و الحقيقت والدين طاب ثراه و جددهم حضرت اعلى شاهى ظل اللهيست و محجر طلاى صفه برابر ضريح مبارك و محجر نقره و ديگر زينتهاى حظيرهء مباركه و تجديد عمارت مزار كثير الانوار حضرت عارف ربانى شيخ زاهد گيلانى و ترتيب عمارات عاليه تربت شريف حضرت سلطان الاولياء و المحققين شيخ شهاب الدين اهرى قدس سرهما و باغ بهشت آساى آن روضهء فيض انتما ، و آنچه در صفاهان جنت نشان احداث فرمودهاند اولا در شهر مسجد جامع عالى واقع در جانب جنوبى ميدان نقش جهان كه طاق مقصورهاش نشانى از گنبد هرمان و باطاق نه رواق فلك توامانست و آنمقدار سنگهاى مرمر كه در جدار آن ثانى بيت المعمور به كار رفته سياحان عرصه گيتى كمتر نشان دادهاند ، مجملا آن معبد فردوس نما در زيب و زينت و دلگشائى رشك مسجد اقصى است و مسجد ديگر در برابر درگاه دولتخانه در غايت زينت و صفا و مدرسه و دارالشفا و حمامات و قيصريه و بازارگاه دور ميدان مع بالا خانها و كاروان -