يادگار اولادها از صلب اين شه يكهزار * اينچنين كثرت بماند جاودانى حكمران
سال اول شد ازين صاحبقرانى آشكار * زيبد ار صاحبقران تيمور او را پاسبان
از براى سال تاريخش رقم زد خاورى * وه كه هست اين سال سال اول از صاحبقران
ذكر موجبات نقار دولتين ايران و روس و اجماع مجتهدين به جهت جهاد و وقايعى كه دست داد
در وقايع سال قبل كيفيت تصرف روسيه « 1 » در قريه بالغلوى ايروان بدون اذن از امناى دولت عليّه نگارش يافت و كلك وقايعنگار شرحى از آن قضيه نگاشت .
درين مدت كه ولايات گنجه و قراباغ و شيروانات و غيره در تصرّف دولت روس بود ، بعد از وفور استيلا و تسلط بناى تعرّض به عرض و ناموس مسلمانان گذاشتند و در باب دين و مذهب و ملّت نيز خاطر قاصر بر ايذا و اضرار گماشتند . اين مطلب به توسط علما و فضلاى آن ديار و تحريك كارپردازان دربار حضرت وليعهدى كه راضى به مصالحه نبودند و قوام عزت خود را در مخاصمهء با دولت روس تصوّر مىنمودند ، به عرض جناب مجتهد الزّمان حضرت آقا سيّد محمّد ولد آقا سيّد على اصفهانى ساكن عتبات عاليات رسيد و معزّى اليه تكليف شرعى خود و مسلمانان را در جهاد با كفرهء روس ديد . چون مظّنه داشت كه شايد شاهنشاه صاحبقران را بر هم زدن عهد مصالحهء روسيهء بىايمان صلاح دولت ابد اركان نباشد ، لهذا در ابتدا آخوند ملّا محمّد رضا نام خويى آذربايجانى معتمد خود را كه مردى جسور و بىمبالات بود ، با صورت حكم وجوب جهاد به درگاه عالميان معاد روان ساخت و به استمزاج از خاطر خطير اعلى
هامش
( 1 ) . مجلس : « روسيهء روسيه »