آورد . روزى سه چهار در قصبه سرّمن راى در روضهء ارم آثار به دعاى دوام دولت شاهنشاه تاجدار و استدعاى عفو زلّات از درگاه حضرت آفريدگار استقرار يافت و پس از انعام و احسان به سادات و خدّام و فقراى آن ديار به عزيمت استخلاص قلعهء بغداد شتافت . در منزل دلوعبّاس مزاج مبارك از حدّ اعتدال درگذشت و به سبب عروض عارضهء اسهال به شدّت مريض گشت . با همين احوال باز لشكر دشمن مآل در حول وحوش بغداد مشغول تركتازى بودند ، تا بالاخره از ضراعت داود پاشاى وزير و شفاعت جناب شيخ موسى نجفى به اذن سركار دولتشاهى خويش را از تعرّض نفوس و اموال فارغ نمودند .
خلاصه چون آن مرض شدّتى داشت ، نوّاب اشرف چشم از پاره [ اى ] تكاليف پوشيده و جناب شيخ موسى را مقضّى المرام روانه گردانيده همت بر مراجعت گماشت .
در منزل طاقگرّا « 1 » به سبب وفور ضعف و اسهال چند روزى توقّف دست داد و طبيب انگريزى كه در دار السّلام بغداد بود ، حسب الاحضار به اردوى و الا روى نهاد . وقتى رسيد كه كار ديگرگون گشته و تير اجل از كمان قضا گذشته بود . حضرت دولتشاه در آن حالت بىحالى از فرط مروّت دربارهء ادانى و اعالى حسن خان فيلى والى و اسد خان بختيارى را كه هردو آزاد كردهء آن سركار و مظنّهء آفتى بعد از آن به جهت ايشان بود ، مرخّص فرمود [ و ] در شب پنجشنبه بيست و ششم شهر صفر المظفّر سنهء مزبور هنگام سحر ، طاير روح پر فتوحش به عزم غرفات جنان بال همايون فال گشود . اسفنديارى از تخت دولت رخت بربست و بهمن شعارى در كام اژدهاى اجل رشته عمرش از هم بگسست .
بيت :
منسوخ شد مروّت و معدوم شد وفا * زان هردو نام ماند چو سيمرغ و كيميا
هامش
( 1 ) . در نزديكى كرمانشاهان قرار دارد . بناى كوچكى است از دوران ساسانى كه با تخته سنگهايى به شكل مكعب مستطيل ساخته شده و آن تخته سنگها بدون ملاط روى هم قرار دارند . در بالاى آن قوس هلالى شكلى است و معلوم نيست اين بنا براى چه بوده ولى احتمالا استراحتگاهى براى روزهاى شكار ، يا بناى يادگار ، يا مهراب يا محل استراحتى در ميان راه بوده كه مورد استفاده پادشاه قرار مىگرفته است .
( واندنبرگ ، لويى ، باستانشناسى ايران باستان ، ترجمه عيسى بهنام ، ص 102 ) .