شجاعت و سخاوت و مروّت بىنظيرند و در مراتب غريبپرورى و مهماننوازى ، آوازهء ايشان [ 7 ] عالمگير . مجتهدين و علما از علوم عقلى و نقلى بسيارند و تأليفات هريك در جميع علوم بىشمار .
قبل از اينكه سلطنت اين مملكت به سلسله جليله قاجاريه منتقل شود « 1 » ، چون دوامى در سلسله سلاطين ، مثل اكثرى از دول روى زمين نبود و اكثر اوقات از انتقال دولتى به دولتى ، روزگار ابواب فتنه و آزار بر چهرهء اهالى هر ديار مىگشود ، اهلش با وفور سليقه و دانايى كم صنعت بودند ، ولى - الحمد لله و المنه - در ايّام دولت اين سلسله جليله به سبب طول مدت ، صنايع بىشمار در هر ناحيت و ديار موجود شده و فتنه و آشوب مفقود آمده . از آن جمله ، در ديار آذربايجان اكثر صنايع از قبيل : اسلحهسازى و عمل باروتكوبى و ماهوتبافى دار الطباعه ، كه عبارت از خطوط باسمه است ، و غير آن برپاست و موجب تصديق اهالى اروپا . شال بدل كشمير ، بل مثل ، بل احسن از آن را در ولايات خراسان و كرمان بطورى اختراع كردهاند كه [ امر ] بر صاحبان وقوف مشتبه مىگردد و قلمكار در يزدجرد « 2 » و پارچههاى زرى و بادله و طاس را در اصفهان و كاشان و ظروف چينى را در فارس به نوعى مىسازند كه احدى فرق و تميز نمىدهد .
خلاصه پادشاهان ايران بر خلاف اكثرى از سلاطين جهان ، همواره بر رعايا غالب و رعايا نيز به طريق ارادت ، اطاعتشان را طالب .
از ظهور سلطنت ، به « 3 » اعتقاد جمهور ملل ، [ پادشاهى ] اول از ايران بوده و موافق تواريخ فرس ، اول سلسله سلاطين عجم ، كيومرث است كه از آن هنگام تا حال ششهزار سال مىشود ، ولى مطابق تاريخى كه در نزد اهالى انگلتره « 4 » [ است ] و در زمان بودن اسكندر رومى در ايران نوشته شده ، در بدايت حال هر محال را بزرگى داشته . كيخسرو عجم تسلطى بههم رسانيد و ولايات و محالات اكثرى از عالم را متصرف گرديد و بر مسند كل جلوس نمود . عمارت سنگى كه نزديك به « مشهد ام النبى » در فارس واقع و مشهور به « مشهد مرغاب » « 5 » است ، دخمه كيخسرو است و مىگويند كه اسكندر آن را
هامش
( 1 ) . ملّى : « نشده بود »
( 2 ) . مجلس و ملك : « بروجرد »
( 3 ) . ملّى : - « به »
( 4 ) . واژهء« Anglo - tere »به معناى « سرزمين نژاد انگل » و معادل انگلستان است .
( 5 ) . نام مقبره كورش در پاسارگارد