سمت شمالى آن واقع و مسمّى به خراسان و غزنين است و يك ايالت در وسط خاك ايران است كه عراق عجم معبر از آن و هشت ايالت ديگر برخى بسته به خاك بغداد و بعضى در كنار درياى بصره و بحر عمان و محيط هندوستان است كه عبارت از كردستان و لرستان و خوزستان و فارس و كرمان و مكران و زابلستان و سجستان باشد .
شهرهاى مشهور اين شانزده ايالت از آذربايجان ، تبريز و اردبيل و خلخال و مراغه و خوى و ارومى و ايروان و شوش « 1 » و گنجه و نخجوان است و از گرجستان ، تفليس و از شيروانات ، شكى و شماخى و بنادر دربند و بادكوبه و قبه است كه در درجه چهل و دو واقع و در كنار درياى خزر اتفاق افتاده است .
از گيلانات ، رشت و لاهيجان و فومن و كسگر و بندر انزلى و قصبات طالش و از طبرستانات ، يكى استراباد « 2 » است كه قبل ازين داخل خراسان بوده و سارى و بارفروش « 3 » و آمل « 4 » و تنكابن و اشرف « 5 » كه ايضا در كنار بحر خزر است .
از خراسان ، هرات و مروشاهيجان و طوس ، كه مشهد مقدس رضوى است و تربت حيدريه و ترشيز « 6 » و قوچان ، كه معروف به خبوشان است و بزونجرد « 7 » و كلات و درجزين و تون « 8 » و طبس و بيرجند و نيشابور و سبزوار و بسطام و جاجرم و جوين و دامغان و سمنان و مزينان [ است ] . از غزنين ، فراه و سبزاره قندهار و بلخ و نفس غزنين است كه اكنون خراب مىباشد .
از عراق عجم ، اول اصفهان است كه بهشت اين جهان و از هر حيثيت بهترين شهرهاى ربع مسكون است . پس از آن كاشان و قم و طهران و دماوند و يزد و قزوين و زنجان و همدان و نهاوند و بروجرد و تويسركان و جرفادقان « 9 » و سلطانآباد « 10 » كزاز و
هامش
( 1 ) . شهر « شوشى » است كه امروز « شوشا » خوانده مىشود .
( 2 ) . نام قديم شهر گرگان
( 3 ) . بابل امروزى
( 4 ) . ملّى : « آما » ؛ در حاشيهء نسخهء ملّى آمده است : « مقصود آمل بوده است » .
( 5 ) . بهشهر امروزى
( 6 ) . شهرستان كاشمر امروزى
( 7 ) . نام قديم شهر بجنورد است . اعتماد السلطنه در مورد بزونجرد مىنويسد : « اما شهر بجنورد كه در نوشتجات و كتب بزنجرد مىنويسند . . . » ( روزنامه اردوى همايون ، نمره ششم ، يكشنبه بيست و سيّم رمضان 1300 ه . ق . )
( 8 ) . شهرستان فردوس امروزى
( 9 ) . گلپايگان
( 10 ) . اراك امروزى