يك ماه و دو ماه كمر همايون را نمىگشود . شاهد اين معنى خورشيدوار از مطلع خاطر انورش سر برزد كه اين محاربات و مجادلات سپاه اسلام را با آن كفرهء ظلام ، با شريعت حضرت رسول انام [ ص ] مطابق و معنى جهاد را با اين اجتهاد موافق آرد تا ظهور اين مطلب زياده موجب تشويش اهالى اسلام آيد و هركس به ملاحظه مثوبات اخروى بيشتر از پيشتر سعى در كار جهاد نمايد . لهذا جناب ميرزا بزرگ فراهانى قائم مقام وزير نوّاب نايب السلطنه را به مباشرى انجام اين مهام برگزيد و او نيز از فرط ديندارى به تهيّه اين كار زياده از طاقت كوشيد و حاجى ملا باقر سلماسى و مولانا صدر الدين محمّد تبريزى را به جهت كشف اين مسائل به خدمت جناب شيخ محمد جعفر نجفى و آقا سيّد على اصفهانى و ميرزا ابو القاسم جيلانى - نوّر الله مضاجعهم - روانه عتبات عاليات و دار الايمان قم گردانيد و مكاتبات به علماى اعلام و فقهاى كرام كاشان و اصفهان و يزد تحرير و از حضرات عالى درجات ملّا احمد نراقى و حاجى مير محمد حسين سلطان العلما امام جمعه اصفهان و ملّا على اكبر ايجى اصفهانى مستدعى نگارش حقيقت اين فتوى گرديد .
پس از قليل « 1 » مدّتى رسالات عديده از اطراف عراقين عربوعجم رسيد كه : شاه اسلامپناه ، غازى فى سبيل الله است و مجادله با كفرهء روسيه ، جهادى بىاكراه .
در رسالات جناب مجتهدين محترمين شيخ محمد جعفر و آقا سيّد على كه رأس و رئيس مجتهدين زمان بودند ، به صراحت اين مطلب نگارشيافته بود كه : امروز پادشاه اسلام ، نايب امام و برگزيده فقهاى ذوى الاحترام [ است ] و محاربات با روسيه ظلام « 2 » جهادى بىشايبه . ترديد ، اوهام است و هرچه به قانون شرع شريف ، خراج حسابى از رعايا گرفته ، صرف اين راه شود ، بىشبه حلال و مباشرين امور جهاد به شرط ديانت و امانت از كاتب و سررشتهداران نظام جديد اندوزنده ثواب و مأجور در روز حساب و فارغ از دغدغه سئوال و جوابست و بر صغير و كبير و وضيع و شريف ممالك محروسه واجب كه به عزم جهاد و براى تقويت دين و اعلاى كلمه حق و حفظ بيضه اسلام به واجبى تهيه حرب سازند و هنگام تعرّض كفره فجره به دفع ايشان پردازند .
هامش
( 1 ) . ملى : « كليل »
( 2 ) . مجلس : « اظلام »