ايلچى به قرال هولند مىفرستاد ، خود داخل نوكران ايلچى شده روى به سياحت نهاد .
دو سال در اكثر ولايات ، خاصه انگلتره سير كرد و اكثر صنايع را از كشتىسازى و غيره به عمل آورد . بعد از مراجعت مردم را به سياحت امر نمود و جماعت روس را كه تا آن زمان حكم حيوانات داشتند ، ابواب انسانيت بر رخ گشود .
در اندك زمانى موازى سىهزار سپاه نظام « 1 » آراسته ساخت . و خود اكثر اوقات در ميان صالدات « 2 » جديد به مشق طبّالى مىپرداخت . از اطراف ارباب صنايع جمع آورد و در قليل مدتى صنايع روس شهرت كرد . در سنه يكهزار و يكصد و هفده ، شهر پطرپورغ را بنا نهاد و مدت چهار ماه در طرح آن به فكر دورودراز افتاد . پورغ در لغت روس به معنى بندر كوچك است . قرال سويد در طرح آن شهر به او حسد بردند و با او جنگها كردند . در اول پطر مغلوب بود [ اما ] در آخر [ امر ] ايشان را منكوب مىنمود .
[ پطر ] با دولت عثمانى در كنار رود پروس مقابله كرد و چون در برابر شوكت آن دولت قدرتى نداشت ، زنش كتراين « 3 » تحفه بسيارى به جهت صدر اعظم روم كه سرعسكر بود ، فرستاده بناى صلح گذاشت . صدر اعظم به علت همين خيانت در دولت مقتول شد و از صدر زندگانى معزول آمد . بعد از آن پطر مزبور به سياحت نمسا « 4 » و پاريس پرداخت و بعد از مراجعت به مدد لشكر ، قلعهجات و لنگرگاهها و كشتىهاى جنگى در بنادر روسيه ساخت « 5 » شهرها و عمارتها بنا نهاده و رودخانهها پست كرده و چشمهها احداث نموده ، قوانين تازه در مملكت ازو به جا افتاد . در اجراى سياست قدرى تندخو بود و به اين سبب دوست و دشمن از او احتراز مىنمود . او را ولدى الكسس نام ديوانه بود و به حكم شريعت عيسوى پسر را مسموم نمود [ و ] كتراين زن خود را بر تخت نشانيد و خود تخت بدل به تخته گردانيد .
كتراين ، مردم ضعيف حال را از خراج معاف كرد و تفرقه روس را از هر ولايت جمع نموده و آداب نيكو در دولت نهاده روى به ديار آخرت آورد . در هنگام مردن الكسس نام پسرزاده پطر اول را كه دوازدهساله بود ، ملقب به پطر ثانى كرده جالس سرير سلطنت نمود [ و ] پس از سه سال به مرض آبله بمرد .
هامش
( 1 ) . مجلس : « سوار نظام »
( 2 ) .Saldat- صالدات ؛ سالدات : سرباز
( 3 ) . ملكه كاترين
( 4 ) . اتريش
( 5 ) . ملى : « بتاخت »