« راقم اين حروف در نثار بندهء فقير و ذرهء حقير غياث الدين بن همام الدين الحسينى المدعو بخواند امير . . . . گاهى بنابر اشارت عظماء ملك و ملت و احيانا بر سبيل رسوم و عادت در شيوهء نظم و نثر مجلدات در سلك انشاء كشيد و منشآت مكمل و مرتب گردانيد ، مانند خلاصة الاخبار فى اخبار الاخيار و منتخب تاريخ وصاف و مكارم الاخلاق و مآثر الملوك و دستور الوزراء و ديگر نسخ فوائد انتما » « 1 » .
با اين ترتيب ديگر شكى باقى نمىماند كه خلاصة الاخبار ساخته و پرداخته خواندمير است . اين كتاب از لحاظ تاريخ عمومى چندان مهم نيست ، چه كار جوانى مؤلف بوده ، ولى اهميت آن بيشتر به خاتمهء آن است ، در ذكر شهر هرات و شرح احوال مشاهير معاصرين مؤلف .
ج - دستور الوزراء :
در شرح احوال وزراى خلفاى اسلام و سلاطين ايران است .
تأليف اولى اين كتاب در 906 اتفاق افتاده است ، ولى مؤلف چند سال بعد ، يعنى در 915 تجديدنظرى در آن كرده و وزراى آخرى سلطان حسين بايقرا را بر آن افزوده است ؛ به همين مناسبت از اين كتاب دو نوع نسخه در دست است . نسخهء ثانوى كتاب ، دوازده ترجمهء حال از نسخهء اوليه بيشتر دارد . خواندمير كتاب را به نام خواجه كمال الدين محمود ترتيب داده و چنان كه گفتيم در 915 پس از تجديدنظر نام آن را دستور الوزراء نهاده است . انتخاب اين نام فقط براى اين است كه آن به حساب جمل از تاريخ كتاب ، يعنى 915 خبر مىدهد .
د - جلد هفتم روضة الصفا :
جلد هفتم روضة الصفا از خواندمير است ، چه به تصريح مؤلف اخير در خلاصة الاخبار و حبيب السير ، صاحب روضة الصفا در ذى القعدهء 903 فوت كرده و قبل از آن بر اثر ضعف و بيمارى مدتى صاحب فراش بوده ، پس بهطور قطع او نمىتوانسته است كه وقايع سنوات 903 تا 913 را به رشتهء تحرير آورده باشد ؛ اين است كه خواندمير يا كسى ديگر براى تكميل روضة الصفا قسمت سلطنت سلطان حسين بايقرا را از روى حبيب السير خلاصه كرده و به روضة الصفا ملحق كرده است . حاج معتمد الدوله فرهاد ميرزا از جملهء كسانى است كه بدين
هامش
( 1 ) . خلاصة الاخبار ، ج 1 ، مقدمه ، ص 4 .