خواندمير و كتاب حبيب السير
با اينكه كتاب حبيب السير در نهايت شهرت و از مهمترين مراجع اهل تحقيق و ارباب تتبع است ، اطلاعات ما راجع به زندگانى و ترجمهء احوال نويسندهء فاضل و مؤلف دانشمند آن بسيار كم است ؛ در صورتى كه وى از فحول مورخين زمان خود بوده و از لحاظ وسعت دامنهء اطلاعات نيز دست كمى از هيچيك از معاصرين خويش نداشته است .
براى آنكه قدر مردى چنين فاضل و نويسندهاى بدين پركارى مجهول نماند سطور ذيل را كه خلاصهاى است از رسالهء كتاب حبيب السير و خواندمير ، كه اين جانب آن را به مناسبت پايان تحصيلات ليسانس در سال گذشته « * » نوشتهام در اينجا مىآورم .
نام و لقب .
در اسم و لقب اين مورخ هيچگونه اختلافى نيست ، چه به تصريح خود او در حبيب السير « 1 » و دستور الوزراء « 2 » نامش غياث الدين بن همام الدين ، مشهور به خواندمير است ، كلمهء اخير را به اشكال مختلف خواندمير و خواندامير و خوندمير ضبط كردهاند . پدر او خواجه همام الدين محمد بن خواجه برهان الدين محمد شيرازى است كه سالها به امر وزارت سلطان محمود ميرزا پسر سلطان ابو سعيد گوركان اشتغال داشته « 3 » و مادر او دختر ميرخواند صاحب كتاب معروف روضة الصفا است كه از خاندانى جليل و به شرف سيادت متصف بوده . پدر ميرخواند ، برهان الدين خاوند شاه از دست پروردگان شيخ بهاء الدين عمر « 4 » عارف معروف است . خاوند شاه پسر خواجه كمال الدين محمود است كه نسبش به سه پشت به سيد اجل بخارى مىرسد و سلسلهء اين خانواده به زيد بن على بن حسين « 5 » منتهى مىگردد و اين خاندان چنان كه از اشارات مختلفهء خواندمير در تأليفاتش
هامش
( 1 ) . حبيب السير ، ج 3 ، ص 4 .
( 2 ) . دستور الوزراء ، ص 7 ، چاپ تهران .
( 3 ) . حبيب السير ، جزو 3 ، ج 3 ، ص 194 .
( 4 ) . براى شرح حال او رجوع شود به صفحهء 151 - 152 كتاب حاضر .
( 5 ) . ص 167 كتاب حاضر .
* سال 1323 .