مذكور قشلاق و ييلاق تعيين نمودند . جمعى از ايشان در سلك قورچيان عظام ، انتظام يافته تتمه به ملازمت خليل سلطان سيل سپر مأمور شدند . « 1 »
قلماق :
تاورنيه سياح اروپايى كه در عهد صفوى به ايران سفر كرده است در مورد اين قوم مىنويسند : جماعت ديگرى هستند كه قلماق ناميده مىشوند و در ساحل بحر خزر ميانهء مسكوى و تاتارستان بزرگ سكنى دارند . خيلى رشيد و قوى بنيه اما به قدرى زشت و كريه المنظرند كه نظيرشان در زير آسمان يافت نمىشود . صورتشان پهن و به قدرى وسيع است كه فاصلهء ميان دو چشمشان پنج شش انگشت مىشود . چشمهايشان فوق العاده كوچك گويا بينى ندارند و آن بينى كوچك هم كه دارند طورى صاف و با گونه مساوى است كه فقط دو سوراخ كوچك به جاى منخرين ديده مىشود . زانوهايشان به طرف خارج و پاهايشان به طرف داخل پيچيده است . مختصرا زشتتر از صورت آنها تصور نمىشود كرد . اما سربازان خوبى هستند و بر همهء ملل آن نواحى برترى دارند . به جنگ كه مىروند زنها و دخترهايى را كه از دوازده سالگى تجاوز كرده باشند نيز با خود مىبرند . زنها به همان جرئت و رشادت مردها جنگ مىكنند . اسلحهء آنها عبارت از تير و كمان و شمشير و گرزى از چوب كه به زين اسب مىآويزند مىباشد . اسبهاى آنها بهترين اسبهاى آسيا هستند . رؤساى آنها از خانوادههاى قديم و رشيدترين آنها را به رياست انتخاب مىكنند . گراندوك مسكوى هرسال براى آنها هدايايى مىفرستد كه اغلب عبارت از ماهوت است . براى آنكه دوستى آنها را جلب كرده باشند و هر وقت بخواهند به خاك منگرلى و گرجستان و چركس تاخت بياورند ، آنها را در مملكت خود راه بدهند . اين قلماقها در فن تاخت و تاز و دزدى و غارت ، به تمام طوايف تاتار كوچك تفوق دارند . گاهى تا خاك و ايالت ازبك كه جزو تاتارستان بزرگ است ، تاخت برده تا كابل و قندهار هم مىروند ، و بالاخره در همهء اطراف پراكنده مىشوند و تا به لهستان هم تجاوز مىكنند مذهبشان مذهب خاصى است و با محمّدىها كمال عداوت را دارند . « 2 »
هامش
( 1 ) . اسكندر بيك تركمان ، تاريخ عالمآراى عباسى ، ص 449 و 763 .
( 2 ) . تاورينه ، همان كتاب ، ص 338 .