آخوند ملامحسن كاشانى :
آخوند ملامحسن كاشانى ( 1902 ه ق ) متخلص به فيض يكى از اساتيد بزرگ علوم عقلى و نقلى ( فلسفه و حكمت مشايى و اشراقى ، عرفان و تصوف نظرى و عملى و فقه و حديث و رجال و تفسير و علم اخلاق بسبك عرفا و حكما ) بشمار مىرود و در جامعيت و تبحر در علوم مختلف و تخصص در دو رشتهء عقلى و نقلى يكى از نوادر دانشمندان مملكت ما ، در دوران اسلامى محسوب مىشود .
وى يكى از پركارترين علماى شيعه است كه آنچه به رشتهء تحرير درآورده جالب و آموزنده و دقيق و نفيس و درخور تقدير است . اين مرد بزرگ و محقق عظيم الشأن بواسطهء دورى از مراكز قدرت و احتراز از موانع توفيق ، اوقات خويش را صرف كارهاى علمى نمود و در نتيجه آثار نفيس و گرانبهاى از خود باقى گذاشت . ملامحسن در حكمت و فلسفه از تلاميذ صدر الدين محمّد بن ابراهيم شيرازى - ملاصدرا - و در مشرب و ممشاى حكمى از شارحان و مروّجان افكار و عقايد آخوند ملاصدرا است و در فن تفسير و حديث نيز مشرب او همان مشرب صدر الحكماست . شرح و تعليقات آخوند ملامحسن فيض به احاديث وافى حاكى از اين معناست . كتاب وافى فيض قسمت مربوط بعقايد و اصول مشتمل است بر بيان مشكلات مقاصد اهل عصمت و طهارت در عقايد .
فيض معاصر است با ملا عبد الرزاق لاهيجى ، شيخ حسين تنكابنى و ملارجبعلى تبريزى و آقاميرزا رفيعاى نائينى و آقاحسين خوانسارى و محقق سبزوارى و ملامحمّد باقر و غير اين اعاظم از محققان و دانشمندان .
فيض با كمال فراغت بال در گوشهء دار الايمان كاشان به تدريس و تأليف پرداخت و در فنّ تأليف استادى ماهر است و همهء آثار او با ولعى كه مؤلف به تأليف دارد ، سودمند است و از جمله دراز نويسانى نيست كه بندرت در آثارشان مطلب قابل توجه ديده مىشود .
شاه عباس صفوى در نامهاى كه در آن فيض را جهت تفويض منصب شيخ الاسلامى به اصفهان دعوت نموده او را بسيار ستوده است فيض دعوت سلطان صفوى را نپذيرفت و معذرت خواست و در همان بلدهء كاشان بتدريس و تأليف و عبادت اشتغال داشت تا آنكه دعوت حق را لبيك گفت . فيض علاوه بر مقامات و مراتب عاليه در علوم عقلى و