او در اين رساله در 5 اصل دين ، راه ديگرى پيش گرفته و اصل نيازمندى موجودات را پايهء استدلال خود ساخته ، هستى خداوندى و يگانگى او را ثابت كرده است . در سه اصل ديگر پايهء استدلال او دانايى خداوند است كه ناگزير دادگر خواهد بود و هر چيزى را در جاى خود خواهد گذارد و ناگزير بايد پيامبر و پيشوايى آموزنده از سوى او به راهنمايى مردم بيايد و مردم را در برگزيدن آن دوستى نخواهد بود و معاد و رستاخيز هم چون پيامبر گفته است ، راست خواهد بود و نيازى به دليل نخواهد داشت . « 1 »
ه ) منشآت ( انشاى طاهر وحيد )
از كارهاى ميرزا محمدطاهر وحيد اهتمام او در گردآورى مدارك رسمى و دولتى در يك مجموعه است كه به منشآت وحيد معروف شد كه در آن نامههايى است خطاب به سلاطين هند و شاهزادگان و اعيان همچون مرادبخش چهارمين پسر شاه جهان ، قطب شاه ، عبد العزيز خان حكمران بلخ ، ابو الغازى گرايخان امير اورگنج ، حكمرانان روسيه و سلطان روم ؛ علاوه بر آن فرمانها ، فتح نامهها ، نشانهاى دولتى و نيز ديباچههايى كه او بر كتابها نگاشته نيز ، شامل اين مجموعه مىشود . « 2 »
از منشآت وى نسخ متعددى در كتابخانههاى موزهء ملى كراچى ( دو نسخه ) كتابخانهء گنج بخش اسلام آباد پاكستان ( دو نسخه ) دانشگاه كالج اسلاميهء پيشاور ( يك نسخه ) دانشگاه لاهور ( دو نسخه ) ، « 3 » در مجموعهء كتب خطى دكتر مهدى بيانى نيز دو نسخه كه يك نسخه منشآت و ديگر اخوانيات محمد طاهر وحيد موجود است . « 4 » نسخى نيز در كتابخانههاى تبريز و مجلس نگهدارى مىشود . « 5 » ميكروفيلمى
هامش
( 1 ) . دانش پژوه ، محمد تقى ، اصول خمسه ، وحيد قزوينى ، ص 15 .
( 2 ) . اته ، هرمان ، تاريخ ادبيات فارسى ، ترجمهء دكتر صادق رضا زادهء شفق ، بنگاه ترجمه و نشر كتاب ، چاپ دوم ، 1351 ، ص 250 ؛ نفيسى ، سعيد ، فهرست كتابخانهء مجلس ، ج 6 ص 217 .
( 3 ) . منزوى ، احمد ، فهرست مشترك نسخههاى خطى فارسى پاكستان ، مركز تحقيقات فارسى ايران و پاكستان ، ج 5 ، صص 268 - 269 .
( 4 ) . بيانى ، دكتر مهدى ، فهرست مجملى از منشآت و مكاتيب فارسى ، ( مندرج در مجلهء نسخههاى خطى ، نشريهء كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران ، تهران 1341 ، شمارهء دوم ، ص 48 .
( 5 ) . نفيسى ، سعيد ، فهرست كتابخانهء مجلس شوراى ملى ، ج 6 ، ص 217 .