كتاب در فن بلاغت ، حساب و رياضى ، فلسفه و منطق مىشود كه از ذهن تيز و دقيق اين منشى اديب حكايت مىكند و با بررسى اين كتب و رسالات ، يك دانشمند و فيلسوف ناشناختهاى البته در حد عالى - كه شايد تاكنون او را تنها يك مورخ منشى و يك شاعر متوسط سبك هندى مىدانستيم - خواهيم شناخت . با اين مقدمهء كوتاه به ذكر آثار وى مىپردازيم :
الف ) رسالهاى در حساب :
نسخهء اين كتاب به شمارهء 2136 در كتابخانهء مجلس شوراى ملى محفوظ و در زمينهء رياضى و حساب توسط ميرزا محمد طاهر وحيد به نگارش درآمده است . تاريخ تحرير اين نسخه 1216 ه ق است و به خط تحريرى است . سعيد نفيسى در تهيهء فهرست جلد 6 كتابخانهء مجلس شوراى ملى كتاب ديگرى را نيز با همين عنوان به شمارهء 2173 به تاريخ غرهء 999 ، نسخهء ديگرى از اين كتاب دانسته « 1 » كه با بررسى به عمل آمده ، متوجه شدم كه نسخهء اخير تأليف ملاعلى قوشچى است .
ب ) مرآت الاعجاز :
در علم معانى و بيان و بلاغت و سازندهء منشآت كه آن را به نام شاه عباس دوم در 1066 ه ق تأليف نموده است . « 2 »
ج ) حاشيهاى بر تلخيص مقالات ارسطو از ابن رشد :
اين كتاب شايد از آن نقل شده باشد . اين دفتر شامل مباحث طبيعى و منطقى است و در پايان كتاب الحس و المحسوس آن آمده است كه در روز آدينه 20 رمضان 1095 ه ق اين كتاب به انجام رسيده و محمد طاهر شريف آن را ساخته است . نسخ شماره 10935 / 87374 مجلس ، كه نخستين آن حاشيهاى بر هشت مقاله تلخيص السماع طبيعى است و پس از آن تلخيص كتابهاى السماء و العالم و الكون و الفساد و الآثار العلويه و النفس كه چندين عنوان فصل هم براى مطلبها در آن ديده مىشود . عنوانهاى كوچك با « قوله » مشخص شده است . يادى كه ابن رشد از فارابى و ابو بكر ابن الصايغ و ابن سينا كرده است ، در اين نسخه نيز هست . در پايان تلخيص كتاب النفس آمده : « . . . تم
هامش
( 1 ) . نفيسى ، سعيد ، فهرست كتابخانهء مجلس شوراى ملى ، ج 6 ، بىجا ، 1344 ، ص 110 .
( 2 ) . طهرانى ، شيخ آقا بزرگ ، الذريعه الى تصانيف الشيعه ، كتابخانهء اسلاميه ، چاپ اول ، 1970 م ، ج 20 ، ص 263 .