را نود هزار بيت ذكر كرده و مىنويسد كه اشعار وى چندان پسنديده و مطبوع نيست بلكه اغلب مضامين آن موهون است . « 1 »
به هرحال هم عدد نود هزار بيت آذر و هدايت و هم سى هزار بيت نصرآبادى و حزين نادرست است و انتقاد آذر ، هدايت و اعتماد السلطنه از ميرزا محمد طاهر وحيد نيز چندان به جا نيست زيرا مجموع اشعار وى از روى نسخ موجود حدود پنجاه هزار بيت است و اگرچه به سبب پرگويى ، همهء آنها نمىتواند منتخب و استوار باشد ، ليكن در ميان آنها مىتوان كم و بيش اشعار خوب و معنىهاى دلپذير و برگزيدنى يافت . خلاصهء كلام آنكه ميرزا محمد طاهر شاعرى متوسط بود و با زمانهء خود تناسب داشت .
ميرزا محمد طاهر قزوينى در اشعارش وحيد تخلص مىكرد « 2 » و از اشعار وى مگر ابياتى كه در تذكرهها و تاريخهاى ادبيات و غيره چاپ رسيده است ، تا به حال چيز ديگرى چاپ نشده است .
حال پس از اين مقدمه به معرفى آثار نظم وى پرداخته مىشود .
الف ) كليات وحيد قزوينى :
كليات وى شامل مثنوىهاى زير است . « 3 »
1 - الف ) خلوت راز : به بحر خفيف مخبون مقصور در دو هزار و دويست بيت متضمن موضوعها و معنىهاى اخلاقى و اندرزى . شاعر ، بعد از مقدمه ، سه گفتار در نصيحت و صفت معراج و منقبت حضرت على ( ع ) و ابياتى در « مدح شاه عباس » ثانى دارد ، سپس در تعريف اسب شاه سرمست نام و . . . ؛ تا آخر مثنوى عنوانهاى نصيحت ، تمثيل و حكايت است و به مناسبت موضوع ، حكايت يا تمثيلى بيان
هامش
- 1336 ، ج 4 ص 105 . از نظم و نثر تركى و عربى كه هدايت بدان اشاره نموده ، چيزى جز مكتوب عربى كه در آخر يكى از نسخ كليات وى به شماره 1162 در مجلس وجود دارد ، چيزى يافت نشده است .
( 1 ) . اعتماد السلطنه ، همان كتاب ، ج 2 ، ص 993 .
( 2 ) . نصرآبادى ، ميرزا محمد طاهر ، همان كتاب ، ص 18 .
( 3 ) . از نسخهء كتابخانهء مجلس به شماره 1163 .