متألّهين قيام داشت و فيض انفاس قدّوسى اقتباس او به ادانى و اقاصى مىرسيد .
ملا محمد محسن كاشى در علوم عقلى و نقلى و طريق ظاهر و باطن صاحب رأى سديد و ثانى ارسطو و بايزيد است . مصنّفات بسيار دارد و كتاب وافى از نتايج طبع ايشان است . نوّاب خاقان رضوان مكان در ايام سلطنت ، طالب ملاقات ايشان شده ، آن زبدهء ارباب دانش را طلب فرمودند و بعد از دريافت شرف خدمت از بودن [ گ 153 آ ] ابا نموده ، استدعا نمود كه به دستور در كاشان ساكن گشته به شغل مقرر افادهء قيام نمايد و مسئول او به عزّ اجابت رسيده ، مرخّص شد و شرح بقيهء احوال آن جالس مسند افادت در ذيل احوال سعادت اشتمال اعليحضرت ظلّ رحمن رقمزدهء خامه بيان مىگردد .
مولانا خليل اللّه از فضلاى دار السلطنهء قزوين است . به جودت ذهن و دقت طبع و تبحر در علوم عقليه و نقليه مسلّم فضلاى دوران و ابناى زمان است . در زمان سعادت توأمان اعليحضرت ظلّ رحمن به شرح كتاب مستطاب كافى مأمور گرديده ، بر آن امر موفق گشت و تا امروز كه سنين هجرى به يكهزار و هفتاد و چهار رسيده ، شرح آن كتاب را به نصف رسانيده ، در مراعات قوانين شريعت مقدّسه نهايت تصلب دارد و از مداهنه و مسامحه استنكاف عظيم و از عمل به رأى و ظن كه طريقهء ارباب اجتهاد است ، اجتناب لازم مىشمارد و به ظواهر احاديث نبوى - صلّى اللّه عليه و آله - و ائمهء هدى عمل مىنمايد ؛ حاشيهء عدهاى از آثار طبع وقّاد ايشان است . بينندگان را نيز صفحهاى از آن كتاب آيينهاى است كه حسن دقت طبع آن يگانهء كشور دانايى را به دور و نزديك مىنمايد . شرح بقيهء احوال او در طى تحرير وقايع زمان فرخنده نشان نگارش مىيابد .
ملا حسن على ولد مرحوم ملاعبد اللّه شوشترى در علوم نقليه كمال مهارت داشت و اكثر اوقات سعادت خدمت نوّاب خاقان رضوان مكان درمىيافت و چنانچه رسم ابناء زمان [ است ] فيما بين مشاراليه و ميرزا قاضى ولد حكيم كاشفا كه شيخ الاسلام دار السلطنهء اصفهان و مدعى اجتهاد بود نايرهء رشك و حسد اشتغال داشت و در زمان اعليحضرت ظلّ رحمن كه نوّاب خليفه سلطان مجددا به پيرايهء
تاريخ جهان آراى عباسى ( فارسى ) — صفحة 335
مساهمون: ميرزا محمد طاهر وحيد قزوينى
ص٣٣٥