ظاهر شد و سقناقهاى آن جماعت را خراب و ويران نموده ، جمعى كثير و غفير سالك طريق عدم گشتند و زياده از يكصد هزار نفر از ذكور و اناث اسير غازيان نصرت توأمان گشتند . و بعد از وقوع اين فتح مبين رايات نصرت آيات از راه مردانقوب « 1 » ، روانهء اخستاباد « 2 » و ييلاق ميدان جوق و گوگجه گرديد .
شرح آمدن محمد پاشا به جانب آذربايجان و محاصره نمودن ايروان
در اين سال محمد پاشاى مشهور به اگوز محمد با « 3 » سپاهى از حد احصا افزون روانهء آذربايجان شده به محاصرهء قلعهء ايروان اشتغال نموده ، نوّاب گيتى ستان صرفه در جنگ سلطانى نديده ، امراى عظام و عساكر ظفر فرجام را مقرر داشتند كه در اطراف و اكناف سپاه روميه متفرق شده در سدّ شوارع و منع آذوقه بذل و جهد به تقديم رسانند و عساكر نصرت شعار و دليران معركهء كارزار ، حسب الفرمان اطراف و جوانب ايشان را در ميان گرفته آثار جرأت و جلادت به ظهور مىرسانيدند و بدين جهت پنجاه هزار نفر از روميان در روى اسب بوده فرصت بردن سيبه نمىيافتند و چون هواى گوگجه به غايت سرد شده گنجايش توقف نداشت ، درهء آلاكيس معسكر همايون گرديد . و در عرض ايام محاصره خلف بيگ سفرهچى باشى را مقرّر داشتند كه با يكهزار نفر از روى جرأت و جلادت داخل قلعه شود . و مشاراليه به اتفاق تفنگچيان جانفشان انتهاز فرصت نموده ، خود را به قلعه رسانيد . و در اثناى بيرون بردن سيبه ينگچرى آقاسى و تركجه بيلمز و جمعى از معتبرين روميه به ضرب گلولهء توپ سالك دايرهء فنا گشتند و چندين نوبت غازيان جانفشان بر سر سيبهء آن گروه خذلان توأمان ريخته ، آثار شجاعت ظاهر ساختند و روميان تا وقتى « 4 » كه سپاه شتا و لشكر سرما هجوم آورده ، دقيقهاى از دقايقى فوت و فروگذاشت ننمودند ، اما به نيروى اقبال بى زوال اثرى بر مساعى ايشان مترتب نشده منكوب و مخذول از پاى قلعه برخاستند و مكرر ايلچيان ، سيّما خليل آقا را كه از معتبرين روميه بود به خدمت اشرف فرستاده استدعاى صلح نمودند . و از اين جانب اولا ساروسلطان بيگدلى و بعد از آن چراغ سلطان گرامپا [ گ 85 آ ] در اين باب تردّد و آمد شد نمودند
هامش
( 1 ) . متن : « مردقوب » از روى عالم آراى عباسى تصحيح ايرج افشار ص 901 تصحيح شد .
( 2 ) . متن : اخساباد
( 3 ) . متن : پا
( 4 ) . متن : تاختنى