« پس از كودتاى اسفند 1299 كلنل محمد تقى خان در مشهد قوام السلطنه را كه با انگليسها ارتباط نزديك داشت ، دستگير كرد و وى را تحت الحفظ روانه تهران گردانيد و خود عهدهدار حكومت خراسان شد .
بعد از سقوط كابينه سيد ضياء الدين كابينه جديد به رياست قوام السلطنه تشكيل شد .
همينكه محمد تقى خان از اين امر مطلع شد ، از فرمان حكومت مركزى سرپيچيد .
طولى نكشيد كه بر اثر تحريكات قوام السلطنه عده زيادى از فئودالهاى بزرگ خراسان عليه محمد تقى خان قيام كردند . در همان سال ارتش دولتى رهسپار خراسان شد و در نبردى كه بين طرفين درگرفت محمد تقى خان كشته شد » « 1 »
نقش انگلستان در حمايت از رضا خان بويژه در جريان مبارزه رضا خان براى استقرار تمركز از جمله در مبارزه وى عليه اسماعيل اقا سيميتقو و شيخ خزعل بروز مىكند كه هر دو از فئودالهاى بزرگ آذربايجان و خوزستان بودند و براى موجوديت رضا خان خطرى جدى به شمار مىآمدند كه رضا خان به كمك انگلستان توانست اين دو را يكى بعد از ديگرى مغلوب و منكوب كند .
براى اثبات حمايت انگلستان از حكومت رضا خان كافى است تذكاريه وزارت امور خارجه انگلستان را كه مربوط به سياست خارجى اين كشور است ، مورد مطالعه قرار دهيم . در تذكاريه مذكور صراحتا چنين آمده است :
« دولت ايران شيخ محمره ( خزعل ) را مجبور كرد كه خود را تابع شاه ايران قرار دهد .
دوران خودمختارى وى به پايان آمد . ما به او فهمانديم كه اعليحضرت پادشاه انگلستان در صورت عدم اطاعت او از دولت ايران با نيروى اسلحه از وى پشتيبانى نخواهد كرد . » « 2 »
با توجه به اين سند و شواهد متعدد ديگر از جمله وقايع شهريور 1320 و سرپيچى رضا شاه از دولت انگلستان و بركنارى وى از سلطنت ديگر ترديدى در نقش قاطع انگلستان و سازمانهاى جاسوسى آن در راه ترقى رضا خان باقى نمىگذارد .
تمام سعى و كوشش رضا خان در مدت زمامدارى خود اين بود كه حمايت انگلستان
هامش
( 1 ) . تاريخ مختصر احزاب سياسى ، تأليف ملك الشعراى بهار ، ص 140 .
( 2 ) . تذكاريه سال 1926 وزارت امور خارجه انگلستان ، ص 865 .