عدهاى از نمايندگان كشته و جمعى دستگير و عدهاى متوارى شدند . اين دوره اختناق كه بيش از يك سال طول نكشيد ، به نام استبداد صغير معروف است . اقدامات خشونتآميز شاه و اطرافيانش با انقلاب و قيام اهالى غيور و ميهنپرست آذربايجان و بختياريها روبرو شد و مجاهدين از جان گذشته براى سرنگون كردن حكومت استبدادى عازم تهران شدند و در سال 1327 هجرى پس از درهم شكستن قواى دولتى وارد پايتخت شدند .
محمد على شاه قاجار به سفارت روسيه پناهنده شد و به موجب اعلاميه نمايندگان مجلس از سلطنت خلع گرديد و پسر 12 سالهاش احمد ميرزا جانشين او شد و چون وى هنوز به سن رشد نرسيده بود نيابت سلطنت او به عضد الملك رئيس سالخورده ايل قاجار محول شد . سرانجام محمد على شاه با خفت و خوارى از ايران رانده شد و به روسيه رفت و در بندر ادسا ساحل درياى سياه اقامت گزيد .
مهمترين حوادثى كه در دوران سلطنت محمد على شاه در كشورهاى ديگر جهان آن روز به وقوع پيوست ، چنين است :
آسيا
افغانستان : پادشاه افغانستان در اينزمان حبيب الله خان ، پسر و جانشين عبد الرحمان خان است ( 1901 - 1919 م . ) در اوايل سلطنت وى عهدنامهاى بين روسيه و انگلستان منعقد شد كه خطر دستاندازى دو دولت مذكور را در افغانستان بر طرف ساخت . در دوران سلطنت او در داخل افغانستان آرامش برقرار بود . در جنگ جهانى اول عليرغم فشارهاى خارجى ، افغانستان را بىطرف نگه داشت و سرانجام به قتل رسيد .
تايلند : شاه تايلند در اينزمان راماى پنجم است ( 1868 - 1910 م . ) .
چين : در چين سلسله چينگ ( منچو ) سلطنت مىكرد ( 1644 - 1912 م . ) امپراتور اين زمان كوانگ هسو نام داشت كه در سال 1908 م . درگذشت و چون فرزندى نداشت ، طرفداران خاندان سلطنتى منچو خواهرزاده او پوئى « 1 » را كه طفلى دو ساله بود ، به امپراتورى اختيار كردند و امور مملكت به دست پدر اين امپراتور صغير افتاد .
هامش
( 1 ) .Pu - yi.