فصل دهم اتابكان و خوارزمشاهيان
الف - اتابكان
پادشاهى سلجوقى به دليل اعتمادى كه به بعضى از امراى خود داشتند ، تربيت و حمايت فرزندان خود را به آنها محول مىكردند . آنان كه اتابك نام داشتند ، بتدريج در دستگاه سلاجقه داراى قدرت و نفوذ زيادى شدند . در دوران ضعف زمامداران سلجوقى ، هريك از اتابكان در قلمرو شاهزادگانى كه تربيت آنها را بر عهده داشتند ، ظاهرا تحت عنوان سرپرستى شاهزادگان ، امارت مستقلى تشكيل دادند ، مانند اتابكان آذربايجان ، اتابكان فارس ، اتابكان سنجا ، اتابكان موصل ، اتابكان يزد و اتابكان دمشق .
اتابكان آذربايجان ( 541 - 662 ه . ق . ) ( 1146 - 1228 م . )
مؤسس سلسله اتابكان آذربايجان ، شمس الدين ايلدگز است كه در دربار سلطان مسعود سلجوقى ، قدرت او به جايى رسيد كه در سال 541 هجرى به حكومت آذربايجان