نهضت مسلمين به طرف ايران
مقدمه
چنان كه در ضمن تاريخ عيلام گفته شد شبه جزيره عربستان از عهد بسيار قديم متناوبا يعنى هر دفعه در چند قرن مردمانى از خود بيرون داده كه ممالك مجاور را گرفته و دولتهائى تشكيل دادهاند مثل مردمان سامىنژاد كه در عهد بسيار قديم بمملكت سومريها و اكّديها هجوم آورده دولتهائى در رأس خليج فارس و در بين النهرين تشكيل دادند و كلدانيها كه بعد از آنها به بين النهرين آمدند و آراميها كه در قرن سيزدهم ببابل و آسور حملهور شده بعد به شامات رفتند بعد از آنها نوبت باعراب رسيد اينها هم از دير زمانى به طرف شامات و بين النهرين متوجه شده دولتهاى كوچكى در عربستان شمالى مجاور شامات و فرات تشكيل نموده بودند چنان كه در دورهء اشكانى و ساسانى اسم حيره و پادشاهان آن و اسم غسّان و ملوك آن را ميشنويم و بهرامگور نزد نعمان بن منذر تربيت مىشود و منازعه دو پادشاه عرب ( نعمان بن منذر و حارث بن عمرو ) بهانه براى جنگ انوشيروان با روم ميگردد اطلاعات ديگرى نيز دال بر اين است كه در خود بين النهرين هم محلهاى عربنشين متعدد بوده چنان كه بين النهرين را هم داريوش در كتيبهء نقش رستم ارباى مينامد ولى نهضت واقعى و بزرگ اعراب بخارج شبه جزيره عربستان بعد از طلوع اسلام يعنى از ربع دوم قرن هفتم ميلادى شروع شد و مسلمين در اين نهضت بزرگ خود با دو دولت نامى آن زمان مواجه شدند - دو