فصل دوم
كارهائى كه آريانهاى ايرانى براى تمدن بشر كردهاند
اين بود نتيجه يك نظر اجمالى بتاريخ چهارده قرن ايران قديم حالا بايد ديد كه آريانهاى ايرانى چه كارهائى براى بشر كرده و چه مقامى را در تاريخ تمدن احراز نمودهاند در بادى نظر ممكن است چنين استنباط شود كه گذشتهها و كارهاى مللى كه از نژادهاى مختلف بوده و هركدام تاريخ جداگانه و مستقلي داشتهاند ارتباطى با يكديگر ندارد و ليكن وقتى كه كليه بشر را در نظر گرفته از لحاظ انسانيت بتواريخ ملل نظر كنيم به سهولت مىيابيم كه تمدنهاى امروزه با وجود تفاوتهائيكه در كيفيت و كمّيت آنها موجود است باز نتيجهء حوادث يا كارهائى است كه در اعصار قبل از تاريخ و عهود تاريخى وقوع يافته يا انجام شده و ملل و اقوام تاريخى كه از نژادهاى مختلف بودهاند هر كدام بنوبت خود براى نوع بشر كارهائى انجام داده - بميراث گذشته و گذشتهاند بنابر اين آريانهاى ايرانى هم كه اقوام و طوائف بزرگى بوجود آوردهاند البته كارهائى كرده خدماتى بنوع بشر نمودهاند و براى ما بسيار مهم و مفيد است كه بدانيم آن كارها چيست و بر مردمانى كه قبل از آنها مالك الرقاب ملل بودند چه مزايائى داشتند و بالاخره چه موقعى را در دنياي قديم دارا و چه مقامى را در تاريخ تمدن حائزاند براى فهم مطلب بايد تاريخ ايران قديم را در نظر گرفته كلياتى از آن استخراج كرد و اين كليات را با كلياتى كه از تواريخ اقوام و ملل ديگر عهد قديم استنتاج شده سنجيد و نتيجه را مبناى قضاوت قرار داد تا بدون انحراف از جاده بيطرفى آن چه حق