( بعقيده بعضى تا قرطاجنه ) مسلم شد كوروش بزرگ اين دولت را تأسيس نمود و داريوش بزرگ « آن را به ترتيب صحيح » « 1 » در آورد با روى كار آمدن پارسىها سه چيز براى دفعه اولى در تاريخ وقوع يافت :
اول - استيلاى آريانها در آسياى غربى و بلكه در عالم آن روزى زيرا تا آن زمان تا اندازهء كه تاريخ ياد دارد استيلا با اقوامى بود كه زبانشان زبان ملتصق است « 2 » مثل عيلامىها - سومرىها - هيتها يا با مردمان سامىنژاد مثل كلدانيها - آسورىها - فنقيها و غيره
دوم - يك چنين دولت عظيمى تا آن زمان تأسيس نشده بود : آسور كه قبل از بزرگ شدن مدها بزرگترين دولت آن روزى بود شايد معادل نصف دولت هخامنشى ميشد .
سوم - هيچ دولت بزرگى تا آن زمان داراى تشكيلاتى مثل ايران داريوش اول نگشته بود زيرا سلاطين آسور و غيره غالبا ممالك را براى غارت يا گرفتن باج تسخير ميكردند و تشكيلاتى مثل تشكيلات داريوش اول ممالك تابعه را بهم پيوند نمىكرد بنابر اين تشكيلات داريوش در تاريخ تازگى داشت و دولت هخامنشى نخستين نمونه و امتحان آريانها در تشكيل دولتهاى بزرگ گرديد پارسىها در نهضت خود بغرب بيونان برخوردند و ثلثي از آن تابع ولى باقى يونان چنان مقاومتى نشان داد كه نهضت پارسىها به طرف مغرب متوقف شد و بعد خاتمه يافت : عالم يونانى وراى عالم آريانهاى ايرانى بود و در مصادمه دو
هامش
( 1 ) - عين عبارت كتيبه نقش رستم داريوش اول است .
( 2 ) - زبان ملتصق( Agglutinant )بطوريكه علماء فقه اللغه تشخيص دادهاند زبانى است كه در لغات آن صرف و اشتقاق از اين راه به عمل ميآيد كه به آخر ريشه يا ماده يك يا چند هجا [ سيلاب ] علاوه مىشود بدون اينكه ريشه تغيير نمايد گوئى كه اين سيلابها به آخر ريشه الصاق شده بر خلاف زبانهاى هند و اروپائى و سامى كه ريشه تغيير كرده با سيلاب ممزوج مىشود [ براى مقايسه و فهم مطلب مصدر فعلى در زبان تركى كه زبان ملتصق است و فارسى مترادفا صرف شود ] زبانهاى تورانيهاى آلتائى غالبا زبان ملتصق است عقيده [ بپ ] عالم معروف اين است كه زبانهاى هند و اروپائى هم يكوقتى ملتصق بوده