2 - كتيبههاى ساسانى
اگر بعد از معمارى و حجارى از كتيبهها ذكرى مىشود بدين جهت است كه مناسبت با حجارى داشته و بعلاوه مربوط بآثارى است كه از معمارى دوره ساسانى باقىمانده آنچه تا حال از كتيبههاى اين دوره كشف شده و طرف توجه است از اين قرار است :
اول - در نقش رستم ( نزديكى تخت جمشيد ) چند كتيبه است :
1 - از اردشير بابكان در زبان پهلوى اشكانى و ساسانى و يونانى مضمون آن براى نمونهء معرقى كه شاهان ساسانى از خود مىنمودند ترجمه مىشود : اين پيكر مرده پرست خدايگان اردشير شاهنشاه ايران آسمانىنژاد از ايزدان پسر پاپك شاه است .
2 ) از شاپور اول در زبان يونانى كه خود را معرفى مىكند .
3 ) كتيبهايست كه قسمتهائى از آن محو شده و درست خوانده نميشود همين قدر معلوم مىشود راجع به تخت سلطنت است كه بوراثت از اردشير اول بشاهان ساسانى تا بهرام دوم و سوم رسيده اين كتيبه داراى 77 سطر و باستثناى كتيبه پايكولى ( در ذيل بيايد ) از ساير كتيبههاى ساسانى طويلتر است .
4 ) از شخصى كه خود را كريتر هرمزد مينامد و معلوم نيست كه معنى اين عبارت چيست بعضى تصور ميكنند لقبى است كه هرمز اول ساسانى به او داده اين كتيبه و كتيبههاى ديگر او كه در ذيل بيايد به زبان پهلوى ساسانى نوشته شده و مضمون آنها راجع بيك موضوع است نويسندهء آن مىگويد كه مؤبد و حاكم فارس بوده و در زمان چهار شاه ( شاپور اول - هرمز اول - بهرام اول و دوم ) رئيس