مبحث ششم معارف - زبان - كتب پهلوى - ادبيات - خط - تاريخ
1 - معارف و فنون
معارف از مختصات طبقهء روحانيين بود يعنى آنها بايستى عالم و با معرفت باشند با وجود اين اشرافزادهها نيز در نزد روحانيين درس ميخواندند و چيزهائى كه تحصيل ميكردند عبارت بود از خواندن و نوشتن و حساب كردن علاوه بر اينها بازى شمشير - گو - و چوگان از زمان قديم و بازى شطرنج هم از زمان انوشيروان رواج داشت معلوم است كه اسبسوارى و تيراندازى را از طفوليت فرا مىگرفتند ورزش و بازى را براى روحانيين مذموم مىدانستند اهالى شهرنشين و اولاد تجار و كسبه نيز در نزد مغها درس ميخواندند و معلوماتى كه تحصيل ميكردند منحصر به خواندن و نوشتن و حساب كردن بود اما اينكه مردم دهات و بلوكات درس ميخواندند يا نه درست معلوم نيست ظن غالب اين است كه آنها هم در نزد مغها ميتوانستند درس بخوانند .
2 - زبان - كتب پهلوى
زبان اين دورهء پهلوى است كه در فوق ذكرى از آن شده از قرائن چنين به نظر مىآيد كه اين زبان از اواخر دورهء هخامنشى متداول شد در هرحال در زمان اشكانيان و ساسانيان به اين زبان تكلم مىكردند و بعد از انقراض ساسانيان باز مدتى در ايران و مخصوصا در طبرستان به اين زبان حرف مىزدند سكههاى